Dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi): Đề xuất điều chỉnh mức phạt tiền đối với một số tội danh

Theo Bộ Công an, về sự cần thiết, cơ sở chính trị là Nghị quyết số 49-NQ/TW ngày 02/6/2005 của Bộ Chính trị về chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020 và tiếp tục được khẳng định tại Kết luận số 92-KL/TW ngày 12/3/2014 của Bộ Chính trị và Kết luận số 84-KL/TW ngày 29/7/2020 của Bộ Chính trị về việc tiếp tục thực hiện Nghị quyết số 49-NQ/TW nêu định hướng hoàn thiện pháp luật hình sự theo hướng “đề cao hiệu quả phòng ngừa và tính hướng thiện trong việc xử lý người phạm tội; giảm hình phạt tù, mở rộng áp dụng hình phạt tiền, hình phạt cải tạo không giam giữ đối với một số loại tội phạm…”.

Về cơ sở pháp lý, việc nâng mức phạt tiền phù hợp với quy định của Hiến pháp (các vấn đề liên quan đến quyền con người phải được điều chỉnh bởi luật); đồng thời, phù hợp với xu hướng nâng cao mức xử lý vi phạm trong pháp luật về xử lý vi phạm hành chính.

Về cơ sở thực tiễn, các quy định về mức phạt tiền trong nhiều tội danh của Bộ luật Hình sự hiện hành chưa phù hợp với sự biến động về giá cả, sự phát triển về điều kiện kinh tế – xã hội hiện nay so với thời điểm năm 2015 (mức lương cơ sở từ ngày 01/7/2013 đến 4/2016 là 1.150.000 đồng; hiện nay là 2.530.000 đồng; tăng gấp hơn 2 lần). Bên cạnh đó, theo số liệu của cơ quan thống kê, GDP bình quân đầu người năm 2015 theo giá hiện hành ước đạt 45,7 triệu đồng/người, trong khi GDP bình quân đầu người năm 2025 ước đạt 125,5 triệu đồng/người.

Từ các cơ sở trên, dự thảo Bộ luật Hình sự cơ bản nâng gấp đôi mức phạt tiền trong cấu thành định tội, định khung hình phạt tại các tội danh để phù hợp với tình hình phát triển kinh tế, xã hội và phù hợp với khuyến nghị quốc tê đối với Việt Nam hiện nay; đồng thời việc nâng cao mức phạt tiền cũng sẽ làm tăng tính răn đe, phòng ngừa tội phạm, đặc biệt là trong bối cảnh tình hình tội phạm vì mục đích lợi nhuận ngày càng diễn biến phức tạp.

Cụ thể, tại Điều 35 dự thảo quy định về phạt tiền, Bộ Công an đề xuất sửa đổi, bổ sung mức tiền phạt được quyết định trên cơ sở căn cứ vào tính chất và mức độ nguy hiểm của tội phạm, đồng thời có xét đến tình hình tài sản của người phạm tội, sự biến động của giá cả, nhưng không được thấp hơn 5.000.000 và căn cứ vào một trong những quy định sau đây:

– Mức phạt tiền quy định trong điều luật;

– Trong trường hợp mức phạt tiền quy định trong điều luật thấp hơn số mức thu lợi bất chính thì có thể căn cứ vào mức thu lợi bất chính để phạt tiền, nhưng số tiền phạt không vượt quá gấp 03 lần so với mức thu lợi bất chính.

Hiện nay, Điều 35 Bộ luật Hình sự chỉ quy định mức tiền phạt được quyết định căn cứ vào tính chất và mức độ nguy hiểm của tội phạm, đồng thời có xét đến tình hình tài sản của người phạm tội, sự biến động của giá cả, nhưng không được thấp hơn 1.000.000 đồng.

Bên cạnh đó, với tội “Đánh tráo người dưới 1 tuổi”, “Chiếm đoạt người dưới 16 tuổi”, dự thảo đề xuất người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ 20 – 100 triệu đồng (mức hiện hành từ 10 – 50 triệu đồng), cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 1 – 5 năm.

Với tội “Mua bán, chiếm đoạt mô hoặc bộ phận cơ thể người”, dự thảo đề xuất người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ 20 – 200 triệu đồng (mức hiện hành 10 – 100 triệu đồng), cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 1 – 5 năm.

Dự thảo cũng đề xuất với tội “Làm nhục người khác”, người nào xúc phạm nghiêm trọng nhân phẩm, danh dự của người khác, bị phạt cảnh cáo, phạt tiền từ 20 – 60 triệu đồng (mức hiện hành 10 – 30 triệu đồng) hoặc phạt cải tạo không giam giữ đến 3 năm.

Dự thảo đề xuất người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ 20 – 200 triệu đồng (mức hiện hành từ 10 – 100 triệu đồng) với tội “Cướp tài sản”, “Cướp giật tài sản”, “Lừa đảo chiếm đoạt tài sản”,…

Các tội tham ô tài sản, nhận hối lộ, lạm dụng chức vụ, quyền hạn chiếm đoạt tài sản, lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ, nhiệm vụ, lạm quyền trong khi thi hành công vụ, nhiệm vụ cũng được đề xuất tăng định lượng là tiền trong cấu thành định tội.

Dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) dự kiến trình Quốc hội cho ý kiến tại Kỳ họp tháng 8 để thông qua vào tháng 10/2026.

Nguồn: PV (t/h) – Tạp chí điện tử Luật sư Việt Nam