Quan tâm đến đề xuất bỏ hình phạt tử hình đối với 6 tội danh, Đại biểu Nguyễn Thanh Sang (Đoàn ĐBQH TP. Hồ Chí Minh) bày tỏ đồng tình với việc bỏ hình phạt tử hình đối với 4 tội danh, gồm: tội bạo loạn, tội chống loài người, tội phạm chiến tranh và tội khủng bố. Tuy nhiên, đối với tội mua bán trái phép chất ma túy và tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi, Đại biểu đề nghị tiếp tục duy trì hình phạt tử hình nhằm bảo đảm tính răn đe, phòng ngừa và nghiêm trị đối với những hành vi đặc biệt nguy hiểm cho xã hội.
Toàn cảnh phiên thảo luận ngày 27/10. Nguồn: Quochoi.vn.
Phân tích về tội mua bán trái phép chất ma túy, Đại biểu Nguyễn Thanh Sang cho rằng, tình hình mua bán ma túy ở Việt Nam hiện diễn biến phức tạp, tính chất đặc biệt nghiêm trọng. Mặc dù hành vi sản xuất trái phép chất ma túy thường xuất phát từ nước ngoài và được đưa vào Việt Nam, song để ma túy đến được với người nghiện phải thông qua hành vi mua bán trái phép chất ma túy. Đây là loại tội phạm đang từng ngày, từng giờ gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến mỗi gia đình và cộng đồng.
Đại biểu cũng bày tỏ lo ngại việc bỏ hình phạt tử hình đối với tội danh này có thể tiềm ẩn nguy cơ khiến Việt Nam trở thành địa bàn trung chuyển và tiêu thụ ma túy.
Từ những phân tích trên, Đại biểu Nguyễn Thanh Sang đề nghị tiếp tục giữ hình phạt tử hình đối với tội mua bán trái phép chất ma túy, đồng thời nghiên cứu nâng định lượng chịu trách nhiệm hình sự tại các khung hình phạt của tội danh này. Theo đó, cần thiết kế quy định theo hướng chỉ những đối tượng chủ mưu, cầm đầu, thực hiện hành vi mua bán ma túy với số lượng đặc biệt lớn mới phải chịu hình phạt tử hình. Giải pháp này vừa duy trì tính nghiêm khắc của pháp luật đối với những đối tượng nguy hiểm nhất, vừa hạn chế phạm vi áp dụng hình phạt tử hình.
Đáng chú ý, đại biểu đề nghị việc xem xét bỏ hay tiếp tục duy trì hình phạt tử hình đối với tội danh này nên được cân nhắc sau năm 2030, khi đã có kết quả tổng kết việc thực hiện Nghị quyết số 18-NQ/TW ngày 28/7/2026 về xây dựng xã hội kỷ cương, an toàn, văn minh, hài hòa, phát triển, qua đó có đủ cơ sở thực tiễn để đánh giá.
Đối với tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi, đại biểu Nguyễn Thanh Sang cho rằng đây là hành vi đặc biệt nguy hiểm cho xã hội, trực tiếp xâm phạm quyền trẻ em, gây tâm lý lo lắng, bức xúc trong nhân dân. Đại biểu nhấn mạnh, Đảng và Nhà nước ta đề cao công tác phòng, chống xâm hại trẻ em, tăng cường bảo vệ trẻ em – đối tượng được xem là yếu thế nhất trong xã hội, đồng thời, cộng đồng quốc tế cũng đặc biệt đề cao vai trò và trách nhiệm bảo vệ trẻ em.
Đại biểu đề nghị cần quy định thêm trường hợp hiếp dâm trẻ em dưới 10 tuổi, bởi đây là nhóm đối tượng dễ bị tổn thương và cần được bảo vệ ở mức cao nhất. Theo đại biểu, nếu người phạm tội đồng thời thực hiện hành vi có từ hai đến ba tình tiết tăng nặng thì mức độ nguy hiểm và tính chất đặc biệt nghiêm trọng của hành vi càng rõ rệt.
Từ những phân tích này, Đại biểu Nguyễn Thanh Sang bày tỏ không đồng tình với việc bỏ hình phạt tử hình đối với tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi.
Theo Đại biểu, cần tiếp tục duy trì hình phạt cao nhất của pháp luật để bảo đảm tính răn đe, nghiêm trị đối với những hành vi đặc biệt nghiêm trọng, qua đó góp phần bảo vệ trẻ em và củng cố niềm tin của nhân dân đối với công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm.
Đồng tình với những băn khoăn của Đại biểu Nguyễn Thanh Sang về việc bỏ hình phạt tử hình đối với tội mua bán trái phép chất ma túy, Đại biểu Trần Thế Kính (Đoàn ĐBQH tỉnh Thanh Hóa) cho rằng, đây là vấn đề xác đáng, cần được cơ quan soạn thảo nghiên cứu kỹ lưỡng.
Theo Đại biểu, tội phạm ma túy trong giai đoạn hiện nay vẫn diễn biến hết sức phức tạp. Do đó, việc duy trì hình phạt cao nhất là tử hình có ý nghĩa quan trọng trong răn đe, phòng ngừa chung đối với loại tội phạm này, đồng thời góp phần thực hiện mục tiêu xây dựng xã hội không có ma túy.
Về giải pháp, Đại biểu Trần Thế Kính bày tỏ đồng tình với đề xuất của Đại biểu Nguyễn Thanh Sang theo hướng không nhất thiết phải bỏ hình phạt tử hình, mà có thể hạn chế phạm vi áp dụng bằng cách nâng mức định lượng ma túy làm căn cứ áp dụng hình phạt tử hình đối với tội danh này. Đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo quan tâm nghiên cứu, cân nhắc phương án nêu trên nhằm vừa bảo đảm chủ trương thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình, vừa duy trì tính nghiêm khắc, sức răn đe của pháp luật đối với tội mua bán trái phép chất ma túy.
Cho ý kiến về dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi), Đại biểu Huỳnh Ngọc Liêm (Đoàn ĐBQH TP. Hà Nội) bày tỏ chia sẻ với những băn khoăn của các Đại biểu Quốc hội về đề xuất bỏ hình phạt tử hình đối với tội mua bán trái phép chất ma túy và tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi. Tuy nhiên, từ các căn cứ chính trị, pháp lý, thực tiễn và xu hướng pháp luật quốc tế, đại biểu cho rằng đề xuất của cơ quan chủ trì soạn thảo có cơ sở, phù hợp với định hướng hoàn thiện chính sách hình sự của Đảng và Nhà nước.
Dẫn chứng về tình hình thực tiễn đấu tranh phòng, chống tội phạm ma túy Đại biểu cho hay, mặc dù pháp luật đã quy định những hình phạt rất nghiêm khắc đối với tội phạm ma túy, nhưng tình hình tội phạm vẫn diễn biến phức tạp, quy mô ngày càng lớn, phương thức, thủ đoạn ngày càng tinh vi, xảo quyệt. Chỉ tính riêng năm 2025, lực lượng chức năng đã đấu tranh với gần 22.000 vụ, bắt giữ 44.000 đối tượng và thu giữ gần 300kg heroin.
Từ thực tế này, Đại biểu đặt vấn đề cần nhìn nhận hiệu quả của chính sách hình sự một cách toàn diện, bởi hình phạt nặng hơn không đồng nghĩa với việc tội phạm sẽ giảm đi. Theo Đại biểu, mục tiêu cuối cùng của chính sách hình sự không phải là làm cho hình phạt ngày càng nặng hơn, mà là làm cho tội phạm giảm, xã hội an toàn hơn và việc thực thi pháp luật hiệu quả hơn.
Để làm rõ cơ sở của đề xuất bỏ hình phạt tử hình đối với hai tội danh nêu trên, Đại biểu Huỳnh Ngọc Liêm đưa ra một số căn cứ. Trước hết là quan điểm, chủ trương của Đảng, Nhà nước về thu hẹp phạm vi các điều luật quy định hình phạt tử hình trong Bộ luật Hình sự, đồng thời giảm số trường hợp áp dụng hình phạt này trên thực tế. Đây là định hướng hướng tới một nền tư pháp văn minh, tiến bộ.
Cùng với đó, Đại biểu viện dẫn lộ trình thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình qua các lần sửa đổi, bổ sung Bộ luật Hình sự. Cụ thể, năm 1985 có 44 tội danh quy định hình phạt tử hình; đến năm 1999 giảm còn 29 tội danh, năm 2009 còn 22 tội danh, năm 2015 còn 18 tội danh và năm 2025 còn 10 tội danh. Hiện nay, cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục đề xuất thu hẹp phạm vi áp dụng, chỉ giữ lại 4 tội danh có hình phạt tử hình.
Một căn cứ khác được đại biểu đề cập là xu hướng pháp luật quốc tế. Theo đó, hiện trên thế giới chỉ còn khoảng 50 quốc gia áp dụng hình phạt tử hình, trong khi nhiều quốc gia khác đang có xu hướng bãi bỏ hình phạt này. Đại biểu cũng dẫn Điều 6 Công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính trị, trong đó quy định đối với các quốc gia vẫn duy trì hình phạt tử hình, khái niệm “những tội nghiêm trọng nhất” phải được hiểu theo nghĩa rất hẹp, về cơ bản là những tội đặc biệt nghiêm trọng có hành vi cố ý tước đoạt tính mạng. Theo cách tiếp cận này, tội mua bán trái phép chất ma túy không thuộc nhóm tội phạm nghiêm trọng nhất.
Đi sâu phân tích hiệu quả răn đe của hình phạt tử hình đối với tội mua bán trái phép chất ma túy, Đại biểu Huỳnh Ngọc Liêm cho rằng đến nay chưa có căn cứ thuyết phục chứng minh hình phạt tử hình có tác dụng ngăn chặn loại tội phạm này cao hơn hình phạt tù chung thân.
Thay vì chỉ tập trung vào mức hình phạt, đại biểu nhấn mạnh cần nâng cao năng lực điều tra, triệt phá tận gốc các đường dây, bắt đúng đối tượng chủ mưu, cầm đầu và tước bỏ toàn bộ lợi ích kinh tế do phạm tội mà có. Đây mới là những biện pháp có sức răn đe mạnh hơn đối với loại tội phạm này.
Liên hệ với chủ trương xây dựng xã hội không có ma túy, đại biểu cho rằng cần hiểu mục tiêu này một cách cụ thể, thực chất. Theo đó, “không có ma túy” không chỉ là khẩu hiệu mà phải được thể hiện bằng những giải pháp đồng bộ: Tất cả người nghiện phải được xác lập, đưa vào danh sách quản lý và tổ chức cai nghiện dưới các hình thức phù hợp; không có các tụ điểm tiêm chích, mua bán ma túy; không có các đường dây mua bán, vận chuyển ma túy.
Đối với tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi, Đại biểu Huỳnh Ngọc Liêm cho rằng việc xem xét bỏ hình phạt tử hình cũng cần được đặt trên các căn cứ về quan điểm chỉ đạo của Đảng, lộ trình thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình qua các thời kỳ sửa đổi Bộ luật Hình sự và các điều ước, công ước quốc tế mà Việt Nam tham gia.
Từ các căn cứ nêu trên, Đại biểu Huỳnh Ngọc Liêm cho rằng đề xuất của cơ quan chủ trì soạn thảo về việc bỏ hình phạt tử hình đối với hai tội danh này có cơ sở khoa học và thực tiễn, phù hợp với định hướng hoàn thiện chính sách hình sự của Đảng và Nhà nước.
Giải trình, làm rõ một số ý kiến của Đại biểu Quốc hội về việc thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình trong dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi), Bộ trưởng Bộ Công an, Đại tướng Lương Tam Quang khẳng định, đây là chủ trương nhất quán của Đảng, được thực hiện có lộ trình qua nhiều lần sửa đổi Bộ luật Hình sự.
Theo Bộ trưởng, việc tiếp tục thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình nhằm thể chế hóa chủ trương nhất quán của Đảng về cải cách tư pháp, giảm hình phạt tử hình và hạn chế áp dụng hình phạt này trên thực tế; đồng thời phù hợp với xu hướng tiến bộ và yêu cầu hội nhập của pháp luật hình sự. Đây không phải là chính sách mới mà đã được thực hiện theo lộ trình qua nhiều lần sửa đổi Bộ luật Hình sự. Từ năm 1985 đến nay, số tội danh có quy định hình phạt tử hình đã giảm từ 44 xuống còn 10 tội danh theo Bộ luật hiện hành.
Đối với tội mua bán trái phép chất ma túy, Bộ trưởng Lương Tam Quang khẳng định đây là loại tội phạm đặc biệt nguy hiểm. Tuy nhiên, qua thực tiễn đấu tranh, nhiều đối tượng phạm tội chưa nhận thức đầy đủ quy định pháp luật, bị lôi kéo, dụ dỗ, thậm chí lừa gạt, ép buộc.
Bên cạnh đó, Bộ trưởng cho biết, đối với tội mua bán trái phép chất ma túy, pháp luật hiện hành quy định các khung hình phạt dựa trên định lượng ma túy. Từ thực tiễn công tác đấu tranh, lực lượng chức năng hiện nay tập trung truy xét các đường dây từ nơi xuất phát, triệt phá toàn bộ đường dây thay vì chỉ xử lý từng đối tượng riêng lẻ. Đây cũng là một trong những cơ sở để cơ quan soạn thảo đề xuất thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình đối với tội danh này.
Một vấn đề đáng chú ý được Bộ trưởng chỉ ra, thực tiễn nhiều đối tượng khi nhận thức được hệ quả tất yếu của việc phạm tội là có thể phải chịu hình phạt tử hình đã chống đối đến cùng, thậm chí sẵn sàng sử dụng vũ khí tấn công lực lượng chức năng. Theo Bộ trưởng, mục tiêu của công tác đấu tranh không chỉ là xử lý một đối tượng phạm tội mà quan trọng hơn là triệt phá tận gốc đường dây, truy xét và xử lý các đối tượng từ nơi xuất phát.
Đối với tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi, Bộ trưởng Lương Tam Quang khẳng định đây là loại tội phạm đặc biệt nghiêm trọng, xâm phạm đến thể chất, tinh thần, danh dự, nhân phẩm của người dưới 16 tuổi và cần phải được xử lý nghiêm khắc.
Tuy nhiên, xét về tính tương quan giữa hình phạt đối với tội danh này và các tội phạm khác vẫn còn quy định hình phạt tử hình, đặc biệt là tội giết người, Bộ trưởng cho rằng việc bỏ hình phạt tử hình đối với tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi là phù hợp.
Trong trường hợp hành vi hiếp dâm người dưới 16 tuổi là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến cái chết của nạn nhân, người phạm tội có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội giết người và phải chịu hình phạt tử hình nếu hành vi đủ yếu tố cấu thành tội phạm.
Đối với các trường hợp phạm tội khác, theo Bộ trưởng, hình phạt tù chung thân vẫn bảo đảm tính nghiêm khắc và sức răn đe cần thiết đối với loại tội phạm này.
Trên cơ sở các phân tích về chủ trương, định hướng cải cách tư pháp, thực tiễn đấu tranh phòng, chống tội phạm và yêu cầu bảo đảm tính tương quan giữa các hình phạt, Đại tướng Lương Tam Quang đề nghị tiếp tục thực hiện phương án thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình đối với hai tội danh nêu trên như dự thảo Bộ luật đã đề xuất.
Theo: Mạnh Trần (t/h) – Tạp chí Điện tử Luật sư Việt Nam
Để lại một bình luận