Khó khăn, vướng mắc khi xử lý tài sản số trong các vụ án đánh bạc

1. Đặt vấn đề

Chuyển đổi số và sự phổ biến của Internet đã tạo điều kiện để các hoạt động giao dịch, thanh toán và giải trí được thực hiện trên môi trường điện tử. Tuy nhiên, các thành tựu công nghệ cũng bị lợi dụng để tổ chức đánh bạc và đánh bạc trái phép dưới nhiều hình thức.

So với phương thức đánh bạc truyền thống, đánh bạc trên môi trường mạng có những đặc điểm đáng chú ý: người tham gia có thể sử dụng danh tính không chính xác; giao dịch được thực hiện nhanh chóng với số lượng lớn; máy chủ, tài khoản và chủ thể quản lý nền tảng có thể đặt ở nhiều quốc gia; dòng tiền có thể đi qua nhiều lớp trung gian trước khi được chuyển đổi thành tiền hoặc tài sản khác.

Những đặc điểm này đặt ra yêu cầu không chỉ chứng minh hành vi phạm tội mà còn phải xác định chính xác giá trị được sử dụng để đánh bạc, số tiền hoặc tài sản thu lợi bất chính, tài sản do phạm tội mà có và tài sản cần áp dụng biện pháp kê biên, phong tỏa hoặc tịch thu theo quy định pháp luật.

Vấn đề đặt ra là pháp luật hiện hành đã có các quy định về tài sản số, giao dịch điện tử, chứng cứ điện tử, xử lý vật chứng và thu hồi tài sản trong tố tụng hình sự, nhưng việc áp dụng những quy định này đối với tài sản số vẫn còn những điểm chưa rõ ràng.

Vì vậy, nghiên cứu khó khăn, vướng mắc khi xử lý tài sản số trong các vụ án đánh bạc có ý nghĩa cả về lý luận và thực tiễn, góp phần nâng cao hiệu quả đấu tranh phòng, chống tội phạm, đồng thời bảo đảm nguyên tắc pháp chế, quyền sở hữu tài sản và quyền con người trong tố tụng hình sự.

2. Cơ sở pháp lý về xử lý tài sản số trong các vụ án đánh bạc

Bộ luật Hình sự năm 2015 quy định tội “Đánh bạc” tại Điều 321 và tội tổ chức đánh bạc hoặc gá bạc tại Điều 322. Đây là những quy định trung tâm để xác định trách nhiệm hình sự đối với hành vi đánh bạc trái phép và tổ chức cho người khác đánh bạc.

Trong các vụ án có sử dụng tài sản số, vấn đề pháp lý trọng tâm không đơn thuần là xác định người tham gia đã chuyển bao nhiêu tiền qua hệ thống điện tử, mà còn phải làm rõ giá trị được sử dụng để đánh bạc, vai trò của từng chủ thể, phương thức đặt cược, kết quả thắng thua và mối liên hệ giữa giao dịch với hành vi bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

Tại Điều 46 Luật Công nghiệp công nghệ số 2025: “Tài sản số là tài sản theo quy định của Bộ luật Dân sự, được thể hiện dưới dạng dữ liệu số, được tạo lập, phát hành, lưu trữ, chuyển giao và xác thực bởi công nghệ số trên môi trường điện tử”. Việc ghi nhận tài sản số là tài sản theo quy định của Bộ luật Dân sự có ý nghĩa quan trọng đối với nghiên cứu xử lý tài sản số trong các vụ án đánh bạc. Trước hết, quy định này tạo cơ sở để tiếp cận tài sản số như một đối tượng có thể mang giá trị tài sản và có thể phát sinh quyền sở hữu, thay vì chỉ xem xét chúng dưới góc độ dữ liệu điện tử phục vụ chứng minh hành vi phạm tội.

Trong tố tụng hình sự, Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 quy định về nguồn chứng cứ, dữ liệu điện tử, thu thập, kiểm tra, đánh giá chứng cứ và các biện pháp cưỡng chế tố tụng. Điều 87 quy định về nguồn chứng cứ; Điều 99 quy định về dữ liệu điện tử; Điều 107 quy định về thu thập phương tiện điện tử, dữ liệu điện tử. Những quy định này là nền tảng để thu thập dữ liệu tài khoản, lịch sử giao dịch, nhật ký hệ thống, thông tin địa chỉ ví và các thông tin kỹ thuật khác phục vụ trong quá trình giải quyết vụ án đánh bạc liên quan đến tài sản số.

3. Những khó khăn, vướng mắc khi xử lý tài sản số trong các vụ án đánh bạc

Khó khăn trong xác định chủ thể có quyền đối với tài sản số

Đối với tiền trong tài khoản ngân hàng, việc xác định chủ tài khoản và số dư thường thuận lợi hơn so với tài sản mã hóa hoặc điểm thưởng trên nền tảng đánh bạc. Tuy nhiên, trong trường hợp này, người đứng tên tài khoản chưa chắc là người thực sự kiểm soát hoặc hưởng lợi từ toàn bộ khoản tiền. Tài khoản ngân hàng có thể được cho thuê, cho mượn, sử dụng trái phép hoặc dùng để nhận và chuyển tiền cho người khác.

aĐối với tài sản mã hóa, việc kiểm soát tài sản thường gắn với khả năng sử dụng khóa riêng hoặc thông tin xác thực liên quan. Một người biết địa chỉ ví hoặc có khả năng truy cập thiết bị chưa chắc là chủ thể có quyền hợp pháp đối với toàn bộ tài sản trong ví. Ngược lại, tài sản có thể được kiểm soát thông qua bên trung gian lưu ký, khiến người có quyền lợi thực tế không trực tiếp nắm giữ khóa riêng.

Khó khăn trong xác định số tiền hoặc giá trị dùng để đánh bạc

Trong nhiều hệ thống đánh bạc trực tuyến, người chơi nạp tiền để đổi lấy điểm hoặc đơn vị quy ước. Giá trị của đơn vị này có thể được xác định theo tỷ lệ quy đổi do nền tảng quy định, nhưng tỷ lệ hiển thị chưa chắc phản ánh giá trị thực tế trong mọi giao dịch. Nền tảng có thể áp dụng mức quy đổi khác nhau theo thời điểm, cấp tài khoản hoặc hình thức thanh toán. Người chơi cũng có thể mua điểm từ bên thứ ba theo mức giá khác với mức giá chính thức.

Tài sản mã hóa có biến động giá đáng kể. Một lượng tài sản mã hóa được sử dụng để đặt cược có thể có giá trị khác nhau tại thời điểm chuyển giao, thời điểm đặt cược, thời điểm bị phát hiện và thời điểm cơ quan có thẩm quyền tiến hành xử lý. Nếu pháp luật và hướng dẫn nghiệp vụ không xác định rõ mốc định giá phù hợp với từng mục đích, việc xác định giá trị dùng để đánh bạc hoặc giá trị tài sản cần thu hồi có thể thiếu thống nhất.

Các giao dịch có thể được chia nhỏ, chuyển qua nhiều ví hoặc tài khoản trung gian, sau đó quay trở lại tài khoản ban đầu. Nếu không phân tích cấu trúc giao dịch, cơ quan tiến hành tố tụng có thể tính trùng giá trị, nhầm lẫn giữa tiền gốc và tiền thắng cược hoặc không xác định được khoản tiền nào thực sự gắn với từng hành vi đánh bạc.

Khó khăn trong thu thập, bảo quản và đánh giá chứng cứ điện tử

Tài sản số thường gắn liền với dữ liệu điện tử, nhưng dữ liệu này có thể bị sửa đổi, xóa bỏ hoặc mất khả năng truy cập nếu không được thu thập đúng thời điểm và đúng phương pháp.

Trong các vụ án đánh bạc trực tuyến, chứng cứ có thể nằm trên điện thoại, máy tính, máy chủ, dịch vụ lưu trữ đám mây, nền tảng trò chơi hoặc hệ thống của nhà cung cấp dịch vụ ở nước ngoài. Cơ quan tiến hành tố tụng không phải lúc nào cũng có quyền truy cập trực tiếp vào các hệ thống này. Trong khi đó, một số nền tảng có thể ngừng hoạt động, xóa tài khoản hoặc thay đổi chính sách lưu trữ dữ liệu.

4. Nguyên nhân của những khó khăn, vướng mắc

Thiếu hướng dẫn về xác định giá trị dùng để đánh bạc trong môi trường số

Các phương thức đánh bạc trên mạng rất đa dạng, từ đặt cược trực tiếp bằng tiền đến sử dụng điểm quy đổi, tài sản mã hóa hoặc cơ chế thanh toán trung gian. Nếu không có hướng dẫn cụ thể, việc xác định giá trị có thể dựa quá nhiều vào cách vận hành của từng nền tảng, trong khi nền tảng đó có thể không minh bạch hoặc cố tình tạo ra nhiều lớp giao dịch.

Năng lực kỹ thuật và nguồn lực chuyên môn chưa đáp ứng đồng đều

Việc điều tra tài sản số đòi hỏi sự kết hợp giữa kiến thức pháp luật hình sự, nghiệp vụ điều tra tài chính và hiểu biết về công nghệ thông tin. Tuy nhiên, năng lực phân tích dữ liệu, truy nguyên giao dịch và bảo quản tài sản số có thể chưa đồng đều giữa các cơ quan, đơn vị và địa phương.

Cơ chế phối hợp giữa các cơ quan và tổ chức liên quan còn nhiều thách thức

Xử lý tài sản số có thể đòi hỏi sự tham gia của cơ quan điều tra, viện kiểm sát, tòa án, cơ quan thi hành án, tổ chức tín dụng, trung gian thanh toán, đơn vị cung cấp dịch vụ công nghệ và cơ quan quản lý chuyên ngành. Nếu không có quy trình phối hợp rõ ràng, việc xác minh, phong tỏa, bảo quản và chuyển giao tài sản có thể bị gián đoạn.

5. Một số kiến nghị hoàn thiện pháp luật

Xây dựng hướng dẫn thống nhất về xác định giá trị dùng để đánh bạc

Cần ban hành hướng dẫn xác định giá trị dùng để đánh bạc trên nền tảng trực tuyến, trong đó quy định rõ phương pháp xử lý từng nhóm số liệu và từng loại giao dịch.

Theo đó, cần phân biệt các chỉ số: tiền nạp vào tài khoản; giá trị thực tế được sử dụng để đặt cược; tiền hoặc tài sản thắng cược; khoản tiền thua cược; số dư chưa sử dụng; khoản tiền được hoàn lại; và tổng giá trị giao dịch. Không nên mặc nhiên cộng toàn bộ các chỉ số này thành một giá trị duy nhất.

Đối với đơn vị quy ước trong trò chơi, cần xác minh cơ chế hình thành, tỷ lệ quy đổi, khả năng chuyển nhượng, phương thức thanh toán và giá trị thực tế của giao dịch. Trường hợp điểm hoặc chip không có khả năng quy đổi thực tế, cần thận trọng khi xác định giá trị kinh tế của chúng và phải căn cứ vào quy định pháp luật áp dụng cho hành vi cụ thể.

Đối với tài sản mã hóa, hướng dẫn cần làm rõ cách xác định số lượng tài sản được sử dụng trong từng giao dịch, nguồn dữ liệu giá, mốc thời gian định giá và phương pháp xử lý khi có nhiều mức giá khác nhau. Cần phân biệt giá trị dùng để xác định dấu hiệu cấu thành tội phạm với giá trị tài sản tại thời điểm áp dụng biện pháp bảo đảm và giá trị thực tế khi thu hồi.

Hoàn thiện quy trình thu thập, bảo quản và đánh giá chứng cứ điện tử

Cần xây dựng quy trình nghiệp vụ thống nhất đối với việc thu thập dữ liệu phục vụ xử lý tài sản số, bảo đảm tuân thủ Bộ luật Tố tụng hình sự và các quy định liên quan. Bao gồm:

– Xác định rõ nguồn dữ liệu, chủ thể quản lý, thời điểm thu thập và căn cứ pháp lý của việc tiếp cận dữ liệu.

– Ghi nhận đầy đủ quá trình sao lưu, trích xuất và bảo quản dữ liệu; sử dụng các biện pháp kỹ thuật phù hợp để kiểm tra tính toàn vẹn; bảo đảm có thể truy xuất lịch sử thao tác và xác định người chịu trách nhiệm.

– Phân biệt dữ liệu gốc, bản sao phục vụ phân tích, dữ liệu do bên thứ ba cung cấp và báo cáo được tạo ra từ công cụ phân tích. Các kết quả suy luận từ dữ liệu phải được giải thích về phương pháp, giả định và giới hạn.

Hoàn thiện cơ chế định giá và xử lý tài sản số

Cần xây dựng hướng dẫn định giá riêng hoặc bổ sung quy trình chuyên môn cho tài sản số có giá biến động. Hướng dẫn phải xác định rõ mục đích định giá, mốc thời gian, nguồn dữ liệu giá và cách xử lý khi tài sản không có thị trường giao dịch minh bạch.

Đối với tài sản mã hóa có thị trường giao dịch, việc định giá cần xem xét mức giá tại thời điểm thích hợp, tính thanh khoản, khối lượng giao dịch và khả năng chuyển đổi thực tế. Không nên chỉ căn cứ vào giá niêm yết nếu mức giá đó không phản ánh khả năng thực hiện giao dịch đối với khối lượng tài sản cụ thể.

Nâng cao năng lực chuyên môn và xây dựng cơ chế hỗ trợ kỹ thuật

Cần phát triển đội ngũ chuyên gia có khả năng giải thích các vấn đề kỹ thuật theo cách rõ ràng, kiểm chứng được và phù hợp với yêu cầu chứng minh trong tố tụng hình sự. Việc sử dụng công cụ phân tích dữ liệu hoặc phần mềm chuyên dụng phải đi kèm quy trình kiểm tra chất lượng, lưu trữ kết quả và đánh giá giới hạn của công cụ.

Đồng thời, xây dựng cơ sở dữ liệu nghiệp vụ về các phương thức đánh bạc trực tuyến, cơ chế quy đổi giá trị, dấu hiệu nhận diện giao dịch đáng ngờ và những dạng chứng cứ thường gặp. Cơ sở dữ liệu này cần được quản lý theo quy định pháp luật, bảo đảm an toàn thông tin và không thay thế việc đánh giá chứng cứ cụ thể trong từng vụ án.

6. Kết luận

Sự phát triển của các hình thức đánh bạc trên môi trường số đã làm phát sinh nhiều vấn đề pháp lý mới trong quá trình xác định, chứng minh và xử lý tài sản. Khó khăn không chỉ nằm ở việc tài sản có thể tồn tại dưới dạng dữ liệu hoặc được quản lý thông qua hệ thống kỹ thuật, mà còn ở việc xác định bản chất pháp lý, chủ thể có quyền, giá trị thực tế được sử dụng để đánh bạc, nguồn gốc tài sản và phạm vi tài sản cần áp dụng biện pháp cưỡng chế.

Pháp luật Việt Nam đã có nền tảng quy phạm quan trọng về tội “Đánh bạc”, tổ chức đánh bạc, tài sản, giao dịch điện tử, chứng cứ điện tử và các biện pháp tố tụng liên quan. Tuy nhiên, việc áp dụng các quy định này đối với tài sản số đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa nhiều lĩnh vực pháp luật và cần được hướng dẫn cụ thể hơn về phân loại tài sản, phương pháp xác định giá trị, quy trình thu thập dữ liệu, truy nguyên dòng tiền, định giá, bảo quản và xử lý tài sản.

Vì vậy, hướng hoàn thiện pháp luật cần tập trung vào việc xây dựng cơ chế phân loại tài sản số phù hợp với bản chất pháp lý của từng đối tượng; ban hành hướng dẫn thống nhất về xác định giá trị dùng để đánh bạc; chuẩn hóa quy trình thu thập, bảo quản và đánh giá chứng cứ điện tử; hoàn thiện quy định về phong tỏa, kê biên và xử lý tài sản số; tăng cường bảo vệ quyền của người thứ ba; đồng thời phát triển cơ chế hợp tác quốc tế và năng lực chuyên môn của các cơ quan tiến hành tố tụng.

Xử lý hiệu quả tài sản số trong các vụ án đánh bạc không chỉ là yêu cầu nhằm nâng cao hiệu quả đấu tranh phòng, chống tội phạm mà còn là phép thử đối với khả năng thích ứng của hệ thống pháp luật trước sự phát triển của công nghệ. Một cơ chế pháp lý phù hợp phải đồng thời bảo đảm khả năng truy tìm và thu hồi tài sản có liên quan đến tội phạm, tôn trọng nguyên tắc suy đoán vô tội, bảo vệ quyền sở hữu hợp pháp và bảo đảm mọi quyết định cưỡng chế đều có căn cứ, đúng thẩm quyền, minh bạch và có thể kiểm tra.

Tài liệu tham khảo

Quốc hội (2015), Bộ luật Dân sự số 91/2015/QH13, ngày 24/11/2015.
Văn phòng Quốc hội (2025), Văn bản hơp nhất Bộ luật Tố tụng hình sự số 104/VBHN-VPQH, ngày 27/8/2025.
Văn phòng Quốc hội (2025), Văn bản hơp nhất Bộ luật Hình sự số 135/VBHN-VPQH, ngày 05/9/2025.
Quốc hội (2023), Luật Giao dịch điện tử số 20/2023/QH15, ngày 22/6/2023.
Quốc hội, Luật Phòng, chống rửa tiền số 14/2022/QH15, ngày 15/11/2022.
Chính phủ (2023), Nghị định số 19/2023/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều của Luật Phòng, chống rửa tiền.
Quốc hội (2023), Luật Giá số 16/2023/QH15 ngày 19/6/2023.
Hoàng Trọng Lực (2023), “Nâng cao hiệu quả hoạt động thu thập chứng cứ điện tử phục vụ điều tra các vụ án đánh bạc sử dụng công nghệ cao”, Tạp chí Kiểm sát điện tử, ngày 26/4/2024.
Nguyễn Xuân Hưởng – Vy Quốc Phát (2026), Hoàn thiện quy định về chứng cứ điện tử trong tố tụng hình sự đáp ứng yêu cầu thể chế số, Tạp chí Kiểm sát điện tử ngày 20/7/2026.