1. Đặt vấn đề
1.1. Bối cảnh không gian mạng: Mặt trận tư tưởng trọng yếu, khốc liệt và không tiếng súng
Bước vào năm 2026, Việt Nam đang trong giai đoạn bản lề mang tính bước ngoặt để hiện thực hóa các mục tiêu chiến lược, đưa đất nước chính thức bước vào “kỷ nguyên mới, kỷ nguyên vươn mình của dân tộc” như Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng đã khẳng định. Cùng với sự bùng nổ của quá trình chuyển đổi số toàn diện và sự vươn lên của các công nghệ lõi mang tính đột phá, không gian mạng đã hoàn toàn vượt ra khỏi giới hạn của một môi trường giao tiếp thuần túy hay một nền tảng chia sẻ thông tin. Nó đã được định hình vững chắc thành “lãnh thổ chủ quyền mới”, một “quốc gia số” thu nhỏ, và đồng thời là mặt trận trọng yếu, phức tạp và khốc liệt nhất trong cuộc đấu tranh ý thức hệ.
Ảnh minh họa. Nguồn: Cổng thông tin điện tử Công an tỉnh Thái Nguyên.
Ngay từ rất sớm, Bộ Chính trị đã nhận định và nhấn mạnh trong Nghị quyết số 35-NQ/TW (2018) rằng: “Bảo vệ vững chắc nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch là một nội dung cơ bản, hệ trọng, sống còn của công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng” (Bộ Chính trị, 2018, tr. 2). Đến Đại hội XIV (2026), trước những biến thiên phức tạp của địa chính trị và công nghệ toàn cầu, Đảng ta tiếp tục nâng tầm nhiệm vụ này, yêu cầu phải gắn chặt công tác bảo vệ an ninh tư tưởng với quá trình kiến tạo và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa (XHCN). Trong bối cảnh mới, sự chuyển dịch phương thức tác chiến của các thế lực thù địch từ “thế giới thực” sang “không gian ảo” đặt ra những thách thức phi truyền thống vô cùng khôn lường. Cuộc chiến này không có chiến tuyến rõ ràng, không có tiếng súng nổ, nhưng mức độ sát thương đối với nền tảng tinh thần của xã hội lại vô cùng to lớn, đòi hỏi hệ thống chính trị – đặc biệt là các cơ quan bảo vệ pháp luật – một tư duy nhận diện nhạy bén, khoa học và bản lĩnh chính trị vững vàng.
1.2. Sự chuyển hướng chiến lược: Từ chống phá trực diện đến “xâm thực tư tưởng” dưới vỏ bọc pháp lý
Thực tiễn công tác an ninh tư tưởng và bối cảnh giải quyết các vụ án xâm phạm an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội những năm gần đây cho thấy một sự thay đổi mang tính bước ngoặt trong chiến thuật của các thế lực thù địch, phản động và cơ hội chính trị. Chúng nhận thức rất rõ rằng: những luận điệu chống phá trực diện, bôi nhọ lãnh tụ, hay phủ nhận trắng trợn giá trị lịch sử của chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh ngày càng trở nên lạc lõng, dễ bị nhận diện và bị cộng đồng mạng chân chính tẩy chay mạnh mẽ. Trước sự vững mạnh của thế trận lòng dân, chúng đã thực hiện một cú “chuyển trục” chiến thuật đầy xảo quyệt: chuyển từ “đối đầu trực tiếp” sang “diễn biến hòa bình” ở tầng sâu thông qua chiêu bài “phân tích, tư vấn pháp luật”.
Sự nguy hiểm và thâm độc của thủ đoạn này nằm ở chỗ nó khoác lên mình tấm áo đạo đức giả của sự “khách quan”, “dân chủ”, “bảo vệ nhân quyền” và “khai dân trí”. Thay vì lên án chế độ một cách trực diện, chúng mượn danh các tổ chức “xã hội dân sự”, núp bóng các “chuyên gia pháp lý”, “luật sư độc lập” rởm để thực hiện hành vi “cắt xén, đánh tráo khái niệm pháp lý”. Tại Đại hội XIII, Đảng ta đã từng cảnh báo sâu sắc về nhiệm vụ trọng tâm: “Kiên quyết và thường xuyên đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch, cơ hội chính trị; đấu tranh ngăn chặn, đẩy lùi sự suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, những biểu hiện ‘tự diễn biến’, ‘tự chuyển hoá’ trong nội bộ” (Đảng CSVN, 2021, tr. 183). Bước sang Đại hội XIV, nguy cơ này lại càng được nhấn mạnh khi các đối tượng lợi dụng sự hoàn thiện của hệ thống pháp luật để tìm kiếm kẽ hở, bóp méo câu chữ nhằm lung lạc lòng dân. Việc mạo danh tính chính danh của pháp lý chính là chất xúc tác tinh vi và độc hại nhất, thúc đẩy quá trình “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” diễn ra âm thầm nhưng khốc liệt trong nội bộ xã hội.
1.3. Bản chất của thủ đoạn “đánh tráo khái niệm” và điểm nghẽn nhận thức của thế hệ trẻ dưới lăng kính tư pháp
Dưới góc độ khoa học pháp lý và thực tiễn xét xử, “đánh tráo khái niệm” không chỉ là một lỗi tư duy đơn thuần, mà là một dạng ngụy biện có chủ đích, một tội phạm tư tưởng được thiết kế cực kỳ tinh vi. Thủ đoạn quen thuộc của chúng là viện dẫn các quyền cơ bản của công dân đã được hiến định – như quyền tự do ngôn luận, tự do báo chí, tự do hội họp – nhưng lại cố tình lờ đi nguyên tắc tối thượng, mang tính hiến định của Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam: Việc thực hiện quyền tự do dân chủ không được xâm phạm lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân (Quốc hội, 2013). Chúng sử dụng các văn bản luật, các sự kiện pháp lý nóng, hoặc thậm chí lợi dụng các phiên tòa lớn đang được xét xử công khai để làm nguyên liệu nhào nặn. Từ đó, chúng cắt xén ngữ cảnh, suy diễn chủ quan để gieo rắc sự hoài nghi vào tính công minh, độc lập của hệ thống tư pháp Việt Nam, vẽ ra bức tranh méo mó về một nền pháp lý “chỉ bảo vệ giới cầm quyền”.
Mục tiêu trọng tâm, và cũng là điểm yếu nhất mà chiến dịch “xâm thực tư tưởng” này nhắm đến, chính là thế hệ trẻ – những “công dân số” (digital natives) thuộc thế hệ Gen Z và Alpha. Đây là nhóm đối tượng có đặc quyền tiếp cận thông tin nhanh nhạy, sở hữu tư duy mở, nhưng lại đang trong giai đoạn chông chênh của quá trình hoàn thiện nhân sinh quan, thế giới quan và bản lĩnh chính trị. Nhiều thanh thiếu niên mang tâm lý tò mò, thích thể hiện cái tôi phản biện, khát khao chứng tỏ sự độc lập trong suy nghĩ nhưng lại thiếu hụt trầm trọng một nền tảng kiến thức pháp luật vững chắc.
Chính sự đứt gãy giữa “tốc độ tiếp nhận thông tin” và “năng lực phân tích tính hợp pháp, tính chân lý của thông tin” đã tạo ra một lỗ hổng chí mạng. Qua lăng kính của công tác tư pháp tại cơ sở, không ít thanh niên khi đứng trước bục khai báo mới bàng hoàng nhận ra mình đã trở thành nạn nhân của những luồng thông tin “luật học mạng” độc hại. Nếu hệ thống chính trị không kịp thời có các giải pháp đồng bộ để bồi đắp tư duy “thượng tôn pháp luật” – biến việc tuân thủ pháp luật không chỉ là nỗi sợ bị trừng phạt mà trở thành thước đo chuẩn mực, đạo đức cho mọi hành vi trên không gian mạng – thế hệ trẻ rất dễ sập bẫy ngụy biện. Từ chỗ hoài nghi một điều luật, một bản án, các em sẽ bị dẫn dắt đến việc phai nhạt lý tưởng cách mạng, chối bỏ lịch sử và cuối cùng là có những hành vi đi ngược lại lợi ích tối cao của quốc gia, dân tộc.
2. Nhận diện các thủ đoạn “đánh tráo khái niệm pháp lý” tinh vi trên không gian mạng
Bước vào năm 2026, bối cảnh chính trị – xã hội của Việt Nam đang có những chuyển biến mang tính bước ngoặt. Quá trình hiện thực hóa các mục tiêu chiến lược của “kỷ nguyên vươn mình của dân tộc” dưới ánh sáng của Đại hội XIV đặt ra những yêu cầu khắt khe về việc bảo vệ vững chắc trận địa tư tưởng. Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV đã chỉ rõ: “Chủ động, nhạy bén nắm bắt tình hình, kiên quyết đấu tranh làm thất bại mọi âm mưu, thủ đoạn ‘diễn biến hòa bình’, bạo loạn lật đổ, lợi dụng các vấn đề ‘dân chủ’, ‘nhân quyền’, ‘tôn giáo’, ‘dân tộc’, ‘tự do ngôn luận’ để chống phá Đảng, Nhà nước và chế độ XHCN” (Đảng CSVN, 2026).
Trong cuộc chiến này, không gian mạng tiếp tục là mặt trận phức tạp, tinh vi và khốc liệt nhất. Từ thực tiễn thụ lý, tranh tụng và giải quyết các vụ án hành chính, hình sự tại cấp cơ sở, có thể nhận định rằng chiến thuật của các thế lực thù địch đã có sự “chuyển trục” sâu sắc: từ chống đối chính trị cực đoan sang “diễn biến hòa bình” thông qua lăng kính pháp luật. Chúng triệt để sử dụng thủ đoạn “đánh tráo khái niệm pháp lý” – một dạng thức ngụy biện nguy hiểm bậc nhất trong chiến tranh tâm lý. Thủ đoạn này mượn tính chính danh, khách quan của các quy định pháp luật làm vỏ bọc nhằm bóp méo, xuyên tạc bản chất ưu việt của Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam. Đối tượng chịu sự tác động trực tiếp, nặng nề và dễ bị tổn thương nhất của bẫy tâm lý này chính là thế hệ trẻ. Dưới góc độ khoa học tư pháp, có thể nhận diện hai phương thức chống phá nổi cộm sau đây:
2.1. Bẻ cong ý nghĩa của nghĩa vụ thiêng liêng: Chiêu trò xúi giục lách Luật Nghĩa vụ quân sự
Xây dựng nền quốc phòng toàn dân vững mạnh là điều kiện tiên quyết để bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa. Hiến pháp 2013 quy định rõ tại Điều 45: “Bảo vệ Tổ quốc là nghĩa vụ thiêng liêng và quyền cao quý của công dân” (Quốc hội, 2013, tr. 19). Chấp hành Luật Nghĩa vụ quân sự, do đó, không chỉ đơn thuần là sự tuân thủ các quy phạm pháp luật mang tính bắt buộc, mà còn là thước đo căn bản của lòng yêu nước, là trách nhiệm chính trị và đạo đức của thanh niên đối với sự tồn vong, phát triển của dân tộc.
Tuy nhiên, trên nhiều nền tảng mạng xã hội có máy chủ đặt tại nước ngoài và các hội nhóm kín hiện nay, các thế lực thù địch, phản động đang phối hợp với những phần tử cơ hội trong nước thực hiện một chiến dịch “giải thiêng” vô cùng thâm độc đối với nghĩa vụ này. Chúng sử dụng kỹ thuật đánh tráo khái niệm, biến cụm từ “nghĩa vụ thiêng liêng” thành những ngôn từ mang tính kích động như “sự cưỡng ép”, “bóc lột sức lao động” hay “lãng phí tuổi trẻ”. Đáng chú ý, các đối tượng này không dại dột kêu gọi biểu tình hay chống đối công khai để tránh né lưới pháp luật. Thay vào đó, chúng khoác áo “chuyên gia tư vấn”, liên tục sản xuất, lan truyền các bài viết, video clip “hướng dẫn mẹo lách luật” để trốn tránh lệnh gọi khám tuyển.
Thủ đoạn của chúng là cố tình tìm kiếm, soi mói và khoét sâu vào những khoảng trống, sự linh hoạt hoặc tính nhân văn trong các quy định về tiêu chuẩn sức khỏe (như tật khúc xạ, các bệnh lý tim mạch, huyết áp) hoặc quy định về tạm hoãn gọi nhập ngũ do điều kiện học vấn. Từ đó, chúng xúi giục thanh niên thực hiện các hành vi gian dối: làm giả hồ sơ, bệnh án; cố tình sử dụng chất kích thích trước ngày khám; xăm hình phản cảm sai quy định của Bộ Quốc phòng; hoặc chi tiền mua các giấy tờ chứng nhận học tập khống từ các cơ sở giáo dục ma.
Sự nguy hiểm khôn lường của thủ đoạn này không chỉ nằm ở việc làm thất thoát nguồn lực quốc phòng hay gia tăng các vụ án về tội trốn tránh nghĩa vụ quân sự. Hậu quả sâu xa và tàn phá nhất của nó là sự tác động tiêu cực, làm băng hoại hệ giá trị đạo đức cốt lõi của thế hệ trẻ. Tại Đại hội XIII, Đảng ta đã chỉ rõ nhiệm vụ trọng tâm: “Tăng cường giáo dục lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống văn hóa, nâng cao lòng yêu nước, tự hào dân tộc, nuôi dưỡng ước mơ, hoài bão, khát vọng vươn lên” cho thế hệ trẻ (Đảng CSVN, 2021, tr. 168). Song, qua lăng kính độc hại của những chiêu trò lách luật trên mạng, những hành vi vi phạm pháp luật rõ rệt lại được cộng đồng mạng tung hô như những “thành tích” của sự khôn ngoan, nhạy bén và “thức thời”. Nó vô hình trung tạo ra một thứ “văn hóa khôn lỏi”, phá vỡ tính tôn nghiêm của pháp luật, xói mòn ý thức trách nhiệm cộng đồng và trực tiếp làm suy yếu tiềm lực quốc phòng của đất nước từ bên trong tư tưởng.
2.2. Chiếc bẫy từ những “tài liệu pháp lý khống” và “văn bản xác nhận” giả mạo
Thủ đoạn thứ hai, tinh vi, mang đậm tính học thuật và cấu thành tội phạm rõ nét hơn, là việc các thế lực thù địch tạo dựng các “ảo giác pháp lý” thông qua việc chế bản, phát tán tài liệu khống. Lợi dụng tâm lý chuộng hình thức, tin tưởng vào văn bản giấy tờ có đóng dấu đỏ của một bộ phận quần chúng, các đối tượng xấu liên tục tung lên không gian mạng những tài liệu mang danh nghĩa “giấy xác nhận”, “văn bản phân tích luật”, “thư tư vấn pháp lý chuyên sâu”. Các tài liệu này được làm giả hết sức tinh vi, có đóng dấu của các tổ chức hành nghề luật sư, các công ty tư vấn nước ngoài, và thậm chí là làm giả con dấu của các cơ quan nhà nước có thẩm quyền.
Thực tiễn quá trình thu thập, đánh giá và kiểm tra tính hợp pháp, khách quan của chứng cứ tại các cơ quan tiến hành tố tụng cho thấy, bản chất của các tài liệu này là sự ngụy tạo trắng trợn cả về hình thức lẫn nội dung. Về nội dung, chúng sử dụng kỹ thuật “cắt xén chân lý”: trích dẫn đúng số hiệu văn bản nhưng lại cố ý giải thích sai lệch nội hàm các điều khoản của pháp luật. Đặc biệt, chúng tập trung công kích vào các quy định liên quan đến nhóm tội xâm phạm an ninh quốc gia, tiêu biểu là tội lợi dụng các quyền tự do dân chủ xâm phạm lợi ích của Nhà nước, quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân (Điều 331, BLHS năm 2015, sửa đổi, bổ sung năm 2017) hoặc các điều cấm trong Luật An ninh mạng năm 2018 (sửa đổi, bổ sung năm 2025). Chúng triệt để cắt xén các nguyên tắc dân chủ cấu thành trong Hiến pháp, ác ý tách rời “quyền tự do ngôn luận” ra khỏi “trách nhiệm công dân” để ngụy biện, tạo vỏ bọc hợp pháp cho các hành vi chống phá.
Đối với thanh thiếu niên – lực lượng hăng hái trên không gian số nhưng chưa có bề dày trải nghiệm xã hội và nền tảng kiến thức pháp luật chuyên sâu – những tài liệu đóng dấu đỏ chót, trích dẫn luật lệ điều khoản viện dẫn công ước quốc tế này tạo ra một sức thuyết phục và ma lực rất lớn. Nó giăng ra một “chiếc bẫy tâm lý” hoàn hảo, tạo thành một “ảo giác pháp lý” cực kỳ an toàn. Khi được trang bị những “lá chắn giả” này, thanh thiếu niên dễ dàng lầm tưởng rằng những hành vi bốc đồng như phát ngôn thù hằn, chia sẻ thông tin sai sự thật về lãnh đạo Đảng, xúc phạm tổ chức, cá nhân trên mạng xã hội là “hành vi hợp pháp”, đang được “luật pháp quốc tế bảo vệ” và bản thân đang đại diện cho “tiếng nói của công lý, tự do”.
Sự đánh tráo khái niệm nham hiểm này không chỉ trực tiếp đẩy những thanh niên nông nổi vào vòng lao lý, đánh mất tương lai tươi sáng. Sâu xa và nguy hại hơn, nó thực hiện chính xác mưu đồ “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” ở tầng sâu mà Nghị quyết số 35-NQ/TW của Bộ Chính trị đã nghiêm khắc cảnh báo: làm phai nhạt, tiến tới triệt tiêu hoàn toàn niềm tin của nhân dân, đặc biệt là thế hệ trẻ, vào sự công minh, độc lập và tính ưu việt của hệ thống pháp luật XHCN (Bộ Chính trị, 2018).
3. Hậu quả khôn lường: Sự xói mòn niềm tin tư pháp và nguy cơ “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trong thế hệ trẻ
Khi những khái niệm pháp lý bị bóp méo, đánh tráo và lan truyền với tốc độ chóng mặt nhờ các thuật toán khuếch đại của mạng xã hội, hệ lụy sinh ra không chỉ dừng lại ở những vi phạm pháp luật cá nhân mang tính sự vụ hay đơn lẻ. Dưới lăng kính của an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội và đặc biệt là công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đây là một mầm mống cực kỳ nguy hiểm, mang tính phá hoại hệ thống. Thực tiễn công tác tư pháp và giải quyết khiếu nại, tố cáo, xét xử tại cơ sở những năm qua cho thấy, sự thẩm thấu của các quan điểm sai trái dưới vỏ bọc “tư vấn pháp lý” đang tạo ra những đứt gãy nghiêm trọng trong nhận thức của một bộ phận thanh thiếu niên. Sự đứt gãy này không bùng phát ngay lập tức mà ngấm ngầm hủy hoại hệ miễn dịch tư tưởng, dẫn đến những hậu quả mang tính dây chuyền tàn khốc:
3.1. Xói mòn niềm tin vào hệ thống pháp luật và làm suy yếu nền pháp chế xã hội chủ nghĩa
Pháp chế XHCN đòi hỏi sự tuân thủ nghiêm minh, thống nhất và tự giác của mọi công dân đối với pháp luật; đồng thời đòi hỏi các cơ quan nhà nước phải hoạt động dựa trên nguyên tắc thượng tôn Hiến pháp. Tuy nhiên, mục tiêu tối hậu của thủ đoạn đánh tráo khái niệm pháp lý trên không gian mạng chính là tấn công trực diện vào niềm tin của nhân dân – đặc biệt là giới trẻ – đối với sự công minh của hệ thống tư pháp. Bằng cách cắt xén các bản án, xuyên tạc nội hàm các điều luật và dựng lên các “tài liệu pháp lý khống”, các thế lực thù địch cố tình vẽ ra một bức tranh méo mó, đầy định kiến về các cơ quan bảo vệ pháp luật.
Hậu quả là, một bộ phận thanh niên bắt đầu hình thành cái nhìn lệch lạc, hoài nghi, thậm chí mang thái độ thù địch và định kiến sâu sắc với các cơ quan thực thi pháp luật. Thay vì coi pháp luật là công cụ tối ưu để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình, các em lại bị dẫn dắt để nhìn nhận pháp luật như một công cụ mang tính áp đặt, khiên cưỡng và phục vụ lợi ích nhóm. Nhận định về sự nguy hiểm của việc suy giảm niềm tin này, Đảng ta đã nhiều lần nhấn mạnh, sự suy thoái về tư tưởng chính trị nguy hiểm nhất chính là sự phai nhạt lý tưởng và mất niềm tin. Nghị quyết Hội nghị Trung ương 4 khóa XII của Đảng đã chỉ rõ một trong những biểu hiện suy thoái nghiêm trọng nhất là: “Phai nhạt lý tưởng cách mạng; dao động, giảm sút niềm tin vào mục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; hoài nghi, thiếu tin tưởng vào chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh” (Đảng CSVN, 2016, tr. 1).
Bước vào năm 2026, Văn kiện Đại hội XIV tiếp tục cảnh báo nguy cơ này trong bối cảnh mới, khi sự phát triển của kỷ nguyên số làm cho thông tin giả mạo có sức công phá lớn hơn bao giờ hết. Khi niềm tin vào thượng tôn pháp luật bị xói mòn, nền tảng tư tưởng cũng theo đó mà lung lay, tạo ra khoảng trống nguy hiểm trong hệ tư tưởng của giới trẻ, làm suy yếu nền tảng của Nhà nước pháp quyền XHCN từ chính thế hệ làm chủ tương lai của đất nước (Đảng CSVN, 2026).
3.2. Đẩy nhanh quá trình “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trên không gian mạng
Trong kỷ nguyên phát triển mới hướng tới năm 2026, không gian mạng đã trở thành “bộ nhớ thứ hai” và là môi trường sống đích thực của thế hệ Gen Z và Alpha. Không gian này không biên giới, vô danh và chịu sự chi phối nặng nề của các thuật toán tạo “buồng âm vang” (echo chambers). Khi hằng ngày phải tiếp xúc với các luồng thông tin “tư vấn pháp luật” độc hại, bị đánh tráo bản chất, thanh niên rất dễ rơi vào bẫy ngụy biện của tâm lý đám đông. Từ chỗ tò mò, các em dần chuyển sang đồng tình, chia sẻ, và cuối cùng là công khai cổ xúy cho các quan điểm sai trái.
Đây chính là quá trình “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” diễn ra một cách âm thầm, phi tuyến tính nhưng lại tàn khốc nhất. Các em tự nguyện từ bỏ hệ quy chiếu của đạo đức XHCN và pháp luật quốc gia, chuyển sang tôn thờ những “giá trị dân chủ, nhân quyền” phương Tây được thế lực thù địch cắt xén, áp đặt sai bối cảnh lịch sử và văn hóa. Nghị quyết số 35-NQ/TW của Bộ Chính trị đã cảnh báo sâu sắc về tình trạng này, coi việc: “Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng là bảo vệ Đảng, bảo vệ Cương lĩnh chính trị, đường lối của Đảng; bảo vệ nhân dân, Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam; bảo vệ công cuộc đổi mới, công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước và hội nhập quốc tế; bảo vệ lợi ích quốc gia, dân tộc; giữ gìn môi trường hòa bình, ổn định để phát triển đất nước” (Bộ Chính trị, 2018, tr. 2). Trong thời đại số, bất kỳ sự thỏa hiệp, im lặng hay mơ hồ nào trước các luận điệu đánh tráo khái niệm pháp lý đều là sự dung túng cho mầm mống phản động bám rễ sâu vào tâm trí thế hệ tương lai.
3.3. Biến thanh niên từ những người vi phạm pháp luật vô ý thức thành “công cụ” của thế lực thù địch
Thực tiễn xét xử tại các Tòa án nhân dân đối với các vụ án hình sự liên quan đến Điều 331 (Tội lợi dụng các quyền tự do dân chủ xâm phạm lợi ích của Nhà nước, quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân) hoặc các tội danh xâm phạm an ninh quốc gia trên không gian mạng cho thấy một thực trạng vô cùng xót xa. Rất nhiều bị cáo có tuổi đời còn rất trẻ, là học sinh, sinh viên, khi đứng trước bục khai báo và đối diện với bản án nghiêm khắc của pháp luật mới bàng hoàng nhận ra hành vi của mình là vi phạm pháp luật đặc biệt nghiêm trọng. Trước đó, các em hoàn toàn đắm chìm trong “ảo giác pháp lý” do các tài liệu khống, các video tư vấn luật giả mạo trên mạng thêu dệt, đinh ninh một cách ngây thơ rằng việc chửi bới, xúc phạm cơ quan nhà nước, bôi nhọ cán bộ lãnh đạo trên mạng xã hội là thực thi “quyền tự do ngôn luận” đã được “hiến định” và được quốc tế bảo hộ.
Sự thiếu tôn trọng, thái độ coi thường và sự thiếu hiểu biết pháp luật một cách có hệ thống này chính là “lỗ hổng chí mạng” mà các thế lực thù địch đang triệt để khai thác. Chúng không cần trực tiếp ra mặt, không cần vũ khí sát thương, mà mượn chính bàn tay, tiếng nói và sự bồng bột, nông nổi của thanh niên để thực hiện các hành vi gây rối an ninh trật tự, chống phá Đảng và Nhà nước. Đại hội XIII của Đảng đã thẳng thắn nhìn nhận những hạn chế trong công tác giáo dục thanh niên: “Một bộ phận thanh niên giảm sút niềm tin, thiếu ý thức chấp hành pháp luật, sống thực dụng, thiếu lý tưởng” (Đảng CSVN, 2021, tr. 85). Quan điểm chỉ đạo xuyên suốt đến Đại hội XIV tiếp tục nhấn mạnh việc phải nhanh chóng khắc phục triệt để tình trạng này bằng giáo dục pháp quyền. Nếu không kịp thời bịt kín những lỗ hổng nhận thức về pháp luật, thanh niên sẽ từ vị trí là rường cột của nước nhà, lực lượng tiên phong trong kỷ nguyên vươn mình, bị biến thành những “quân cờ” thí mạng trong các mưu đồ bạo loạn chính trị, cách mạng màu của các thế lực thù địch.
Tựu trung lại, hậu quả của việc đánh tráo khái niệm pháp lý không chỉ làm gia tăng tỷ lệ tội phạm công nghệ cao trong giới trẻ, gây áp lực nặng nề lên hệ thống tư pháp, mà hệ trọng hơn, nó đe dọa trực tiếp đến sự tồn vong của chế độ, sự kế thừa và phát triển của sự nghiệp cách mạng. Cuộc chiến bảo vệ nền tảng tư tưởng trên không gian mạng, do đó, không thể tách rời mà gắn liền khăng khít, mang tính sống còn với cuộc chiến bảo vệ tính tối thượng của Hiến pháp và pháp luật.
4. Giải pháp: Lấy tư duy thượng tôn pháp luật làm “màng lọc” bảo vệ nền tảng tư tưởng trong kỷ nguyên mới
Để đấu tranh tận gốc rễ và triệt tiêu mầm mống của những thủ đoạn đánh tráo khái niệm pháp lý trên không gian mạng, chúng ta không thể chỉ dừng lại ở các biện pháp mang tính sự vụ, phòng ngự thụ động hay hậu kiểm như gỡ bỏ bài đăng, bóc gỡ đường link hay xử phạt vi phạm hành chính (thuộc phần “Chống”). Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng đã nhấn mạnh phương châm mang tính nguyên tắc: “Kết hợp chặt chẽ giữa xây và chống, trong đó xây là cơ bản, chiến lược, lâu dài” (Đảng CSVN, 2021, tr. 183). Bước vào năm 2026, Văn kiện Đại hội XIV tiếp tục định hướng đất nước tiến vào “kỷ nguyên mới, kỷ nguyên vươn mình của dân tộc”, trong đó nhấn mạnh sự hoàn thiện thể chế và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao là những đột phá chiến lược. Trực chiếu vào mặt trận tư tưởng, cốt lõi của phần “Xây” chính là việc kiến tạo, bồi đắp một “hệ miễn dịch tư tưởng” vững chắc cho thanh niên thông qua việc xác lập tư duy thượng tôn pháp luật – biến sự tuân thủ pháp luật thành nhu cầu tự thân và thước đo giá trị đạo đức.
4.1. Chuyển hóa công tác thực thi pháp luật thành công cụ giáo dục chính trị, tư tưởng trực quan
Lâu nay, trong nhận thức của một bộ phận quần chúng, hệ thống pháp luật thường bị bó hẹp trong lăng kính của sự trừng phạt, răn đe và cưỡng chế. Tuy nhiên, Nghị quyết số 27-NQ/TW về tiếp tục xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam trong giai đoạn mới đã đặt ra yêu cầu bức thiết phải đổi mới, nâng cao hiệu quả công tác phổ biến, giáo dục pháp luật. Trong bối cảnh đó, các thiết chế tư pháp, đặc biệt là hệ thống Tòa án nhân dân, cần phát huy mạnh mẽ vai trò cấu trúc và chức năng kiến tạo xã hội của mình: chuyển hóa các hoạt động tố tụng thành các công cụ tuyên truyền trực quan, mang tính giáo dục sâu sắc.
Thực tiễn công tác tư tưởng cho thấy, những bài học đạo lý hay lý thuyết chính trị thuần túy đôi khi gặp rào cản khi tiếp cận nhóm thanh niên có tâm lý nổi loạn, thích thể hiện. Thế nhưng, một bản án được tuyên minh bạch, thấu tình đạt lý, bám sát các chứng cứ khách quan lại có sức nặng thức tỉnh mạnh mẽ. Các cơ quan tư pháp cần đẩy mạnh số hóa, chắt lọc và biên tập các bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật liên quan đến các tội phạm công nghệ cao, hành vi lợi dụng quyền tự do dân chủ (Điều 331, BLHS) thành các tài liệu giáo dục sinh động. Đặc biệt, việc trích xuất các phần xét hỏi, tranh tụng tại phiên tòa – nơi những ngụy biện pháp lý của các đối tượng bị Thẩm phán, Kiểm sát viên bẻ gãy bằng những căn cứ luật pháp sắc bén – để lan tỏa trên các nền tảng mạng xã hội sẽ tạo ra hiệu ứng truyền thông đột phá. Nó phát đi một thông điệp đanh thép từ Nhà nước: Không có bất kỳ vùng cấm nào, và không có bất kỳ sự nhân danh “tự do”, “dân chủ” nào có thể đứng trên lợi ích tối cao của quốc gia, dân tộc (Đảng CSVN, 2026).
4.2. Phát huy tính tiên phong, sắc bén của đội ngũ cán bộ trẻ ngành Tòa án trên không gian số
Nghị quyết số 35-NQ/TW chỉ rõ yêu cầu phải “Xây dựng lực lượng nòng cốt, chuyên trách trực tiếp đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch” (Bộ Chính trị, 2018, tr. 4). Trong cuộc chiến chống lại sự xuyên tạc pháp luật, đối phó với những luận điệu tinh vi mang vỏ bọc học thuật, không ai có thẩm quyền, tiếng nói và năng lực chuyên môn phù hợp hơn chính những cán bộ đang trực tiếp làm công tác thực thi và áp dụng pháp luật.
Lực lượng cán bộ, công chức trẻ đang công tác tại Tòa án cấp khu vực cần bước ra khỏi khuôn khổ của những bộ hồ sơ tĩnh để trở thành những “báo cáo viên” tiên phong, những chiến sĩ xung kích trên mặt trận số. Với tư duy logic được đào tạo bài bản, kỹ năng diễn dịch văn bản quy phạm pháp luật nghiêm ngặt và kinh nghiệm cọ xát thực tiễn tố tụng, đội ngũ này sở hữu năng lực chuyên biệt để “giải mã” các thủ đoạn tinh vi. Điển hình như việc phân tích bóc tách các thủ đoạn tư vấn lách Luật Nghĩa vụ quân sự, hay đánh giá tính pháp lý của các loại “giấy xác nhận” khống do các tổ chức tư vấn trá hình phát hành. Khi một tài liệu pháp lý giả mạo hay một bài phân tích luật sai lệch xuất hiện nhằm chống phá Đảng, chính các cán bộ Tòa án trẻ phải là những người đầu tiên lên tiếng. Bằng các bài viết chính luận học thuật sắc sảo, cấu trúc chặt chẽ, họ trực tiếp “bóc phốt”, vạch trần lỗ hổng logic của các thế lực phản động; chỉ rõ cho thanh niên thấy ranh giới mong manh giữa việc thực thi quyền công dân và hành vi xâm phạm an ninh quốc gia. Sự tham chiến của lực lượng chuyên môn sâu này sẽ đập tan mọi lớp ngụy trang “khách quan, trí thức” mà kẻ thù cố tình giăng ra.
4.3. Đồng bộ hóa giáo dục nhà trường và thực tiễn tư pháp: Xây dựng ý thức pháp quyền từ gốc
Màng lọc tư tưởng chỉ thực sự phát huy tác dụng bảo vệ bền vững khi nó được hình thành từ sớm, ngay từ trên ghế nhà trường. Việc định hình nhân sinh quan chính trị cho giới trẻ trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế sâu rộng không thể tách rời việc trang bị tri thức pháp luật. Đại hội XIV của Đảng nhấn mạnh vai trò của văn hóa, con người là sức mạnh nội sinh; trong đó, văn hóa pháp luật là một thành tố cốt lõi (Đảng CSVN, 2026). Tuy nhiên, phương pháp giáo dục pháp luật truyền thống, vốn mang nặng tính lý thuyết và hàn lâm, đang tỏ ra kém hiệu quả trước những biến động nhanh chóng của mạng xã hội.
Thực tiễn sinh động từ các địa phương, điển hình như những nỗ lực phối hợp tại các cơ quan tư pháp, Tòa án cấp khu vực trên địa bàn tỉnh Phú Thọ thời gian qua, cho thấy sự ưu việt vượt trội của mô hình “phiên tòa giả định”. Ngành giáo dục cần phối hợp chặt chẽ, tiến tới mang tính thể chế hóa với các Tòa án, Viện kiểm sát địa phương để đưa các phiên tòa giả định vào chương trình ngoại khóa thường xuyên. Bằng việc sân khấu hóa, tái hiện lại các vụ án thực tế liên quan đến việc thanh thiếu niên bị lôi kéo, xúi giục chia sẻ tài liệu chống phá Nhà nước vì tin lời “tư vấn mạng”, học sinh, sinh viên được trực tiếp hóa thân và tham gia vào không gian tố tụng nghiêm minh. Sự cọ xát thực tiễn này giúp các em tự bừng tỉnh, nhận diện rõ các ranh giới pháp lý, nhận thức được hậu quả pháp lý hình sự nghiêm khắc đằng sau những cú click chuột, những lượt chia sẻ ngỡ như vô thưởng vô phạt. Đây chính là phương thức “tiêm vắc-xin tư tưởng” hữu hiệu nhất, biến mỗi đoàn viên, thanh niên thành một pháo đài vững chắc, có khả năng tự đề kháng và miễn nhiễm trước mọi luận điệu xuyên tạc.
5. Kết luận
“Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng không phải là một khẩu hiệu chính trị trừu tượng, mà phải được hiện thực hóa sinh động bằng việc bảo vệ tính nghiêm minh, tối thượng của Hiến pháp và pháp luật” – tư tưởng này càng trở nên thời sự, bức thiết trong kỷ nguyên phát triển mới của dân tộc. Sự chuyển dịch phương thức chống phá của các thế lực thù địch sang thủ đoạn đánh tráo khái niệm pháp lý trên không gian mạng là một thách thức thâm độc, nhằm mục đích đánh sập niềm tin của thế hệ trẻ vào chế độ từ bên trong cấu trúc xã hội.
Việc nhận diện, vạch trần các thủ đoạn tinh vi này và bồi dưỡng tư duy thượng tôn pháp luật cho thanh thiếu niên là một nhiệm vụ chính trị cấp bách, một cuộc chiến lâu dài mang tính chiến lược của toàn Đảng, toàn dân và toàn quân. Nó đòi hỏi sự kết hợp biện chứng, nhuần nhuyễn giữa “chế tài” sắc bén của bộ máy nhà nước, nhãn quan tinh tường của các cơ quan tư pháp, và “giáo dục” sâu sắc của cả hệ thống chính trị. Khi và chỉ khi mỗi đoàn viên, thanh niên được trang bị một “màng lọc” pháp lý vững vàng, coi sự tuân thủ pháp luật XHCN là lẽ sống, là đạo đức cách mạng thời đại mới, thì mọi mưu đồ “diễn biến hòa bình”, mọi âm mưu chống phá, xuyên tạc của các thế lực thù địch sẽ tự khắc bị triệt tiêu từ trong trứng nước. Đó chính là bức tường thành vững chắc nhất để thế hệ trẻ bảo vệ Đảng, bảo vệ chế độ và bảo vệ tương lai phồn vinh, vững bền của dân tộc Việt Nam.
Nguồn: Phạm Ngọc Hồng Anh – Tạp chí điện tử Luật sư Việt Nam
Để lại một bình luận