Thượng tôn Hiến pháp trước hết là giới hạn quyền lực
Một nhà nước pháp quyền không chỉ được nhận diện qua hệ thống pháp luật đầy đủ, mà quan trọng hơn là mọi tổ chức, cá nhân, đặc biệt là cơ quan và người có thẩm quyền, đều phải hoạt động trong khuôn khổ Hiến pháp và pháp luật.
Tinh thần đáng chú ý trong bài viết của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm là không thể lấy yêu cầu phát triển, tính cấp bách của công việc hay lợi ích trước mắt làm lý do để bỏ qua nguyên tắc hợp hiến, hợp pháp. Đây là yêu cầu có ý nghĩa đặc biệt đối với hoạt động công quyền, bởi quyền lực nhà nước được trao để phục vụ Nhân dân, không phải để đứng ngoài sự kiểm soát của pháp luật.
Ảnh minh họa. Nguồn: Internet.
Hiến pháp không chỉ xác lập tổ chức và thẩm quyền của bộ máy nhà nước, mà còn đặt ra giới hạn đối với việc thực hiện quyền lực. Mọi quyết định hành chính, hoạt động quản lý hay biện pháp tác động đến quyền và lợi ích của người dân đều phải có căn cứ pháp luật, đúng thẩm quyền, đúng trình tự và chịu sự giám sát.
Pháp luật phải bảo vệ con người, không trở thành rào cản của quyền công dân
Giá trị nhân văn của pháp luật thể hiện trước hết ở khả năng bảo vệ con người, bảo đảm các quyền và tự do cơ bản, tạo điều kiện để mỗi cá nhân được sống, lao động, kinh doanh, học tập và phát triển trong một môi trường an toàn, bình đẳng.
Vì vậy, hoàn thiện pháp luật không thể chỉ dừng ở việc ban hành thêm văn bản hay tăng cường công cụ quản lý. Pháp luật phải rõ ràng, minh bạch, ổn định, dễ tiếp cận và có khả năng thực thi. Những quy định chồng chéo, thiếu thống nhất hoặc thủ tục không cần thiết có thể trở thành rào cản đối với quyền tự do kinh doanh, quyền tài sản và những quyền, lợi ích hợp pháp khác của người dân.
Tinh thần đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật được nhấn mạnh trong Nghị quyết 66-NQ/TW cần được nhìn nhận từ yêu cầu đó: pháp luật vừa là nền tảng cho phát triển, vừa là công cụ bảo vệ quyền con người, quyền công dân. Phát triển chỉ thực sự có ý nghĩa khi thành quả phát triển được đặt trong khuôn khổ công bằng, minh bạch và người dân được thụ hưởng.
Thi hành pháp luật phải đi cùng trách nhiệm và công lý
Một hệ thống pháp luật tiến bộ sẽ mất đi ý nghĩa nếu không được thực thi nghiêm minh. Tình trạng né tránh trách nhiệm, đùn đẩy công việc, áp dụng pháp luật thiếu thống nhất hoặc chậm khắc phục sai phạm không chỉ làm giảm hiệu lực quản lý nhà nước mà còn trực tiếp ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của người dân.
Bởi vậy, yêu cầu nâng cao trách nhiệm người đứng đầu, khắc phục những điểm nghẽn trong tổ chức thi hành pháp luật phải được thực hiện bằng cơ chế kiểm tra, giám sát và xử lý trách nhiệm rõ ràng. Không thể chỉ yêu cầu người dân tuân thủ pháp luật mà cơ quan công quyền lại thiếu trách nhiệm khi thực hiện nghĩa vụ của mình.
Trong hoạt động tư pháp, bảo vệ công lý phải là mục tiêu xuyên suốt. Quyền được xét xử công bằng, quyền bào chữa, quyền được suy đoán vô tội và quyền được bảo vệ trước những hành vi xâm phạm trái pháp luật phải được bảo đảm bằng thủ tục tố tụng chặt chẽ. Bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật phải được tôn trọng và thi hành; mọi sai sót, oan sai cần được phát hiện, khắc phục kịp thời.
Luật sư và người dân cùng góp phần bảo vệ pháp quyền
Nhà nước pháp quyền không thể chỉ được xây dựng từ hoạt động của các cơ quan nhà nước. Người dân cần được tạo điều kiện thực hiện quyền giám sát, phản ánh, khiếu nại, tố cáo và tham gia phản biện xã hội theo quy định pháp luật.
Trong quá trình đó, luật sư có vai trò quan trọng trong việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức; góp phần bảo đảm tranh tụng, kiểm soát tính hợp pháp của hoạt động công quyền và góp phần bảo vệ công lý. Một nền tư pháp tiến bộ cần tạo điều kiện để luật sư thực hiện đầy đủ chức năng nghề nghiệp, đồng thời tôn trọng quyền tiếp cận công lý của mọi người.
Ngày Pháp luật Việt Nam vì thế không nên chỉ dừng ở hoạt động tuyên truyền, phổ biến quy định. Ý nghĩa sâu xa hơn là hình thành văn hóa thượng tôn pháp luật trong toàn xã hội, bắt đầu từ sự gương mẫu của cán bộ, công chức và những người thực thi quyền lực nhà nước.
Thước đo cuối cùng của thượng tôn Hiến pháp và pháp luật không phải là có bao nhiêu văn bản được ban hành, mà là quyền lực được kiểm soát đến đâu, quyền con người và quyền công dân được bảo vệ như thế nào, công lý có được thực thi công bằng hay không. Khi pháp luật thực sự đứng trên mọi chủ thể, không có ngoại lệ; khi người dân được tôn trọng, bảo vệ và có cơ hội tiếp cận công lý bình đẳng, niềm tin xã hội sẽ được củng cố. Đó cũng chính là nền tảng nhân văn và động lực bền vững cho sự phát triển đất nước.
Theo – Tạp chí Điện tử Luật sư Việt Nam
Luật sư NGUYỄN HỒNG HÀ
Để lại một bình luận