Bảo đảm quyền tiếp cận thông tin của người sử dụng đất trong thu hồi đất nông nghiệp theo Luật Đất đai năm 2024 và kiến nghị hoàn thiện pháp luật

Đặt vấn đề

Thu hồi đất nông nghiệp không chỉ ảnh hưởng đến quyền sử dụng đất mà còn tác động trực tiếp đến sản xuất và sinh kế của người dân. Nghị quyết số 18-NQ/TW ngày 16/6/2022 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng đã xác định yêu cầu bảo đảm quyền lợi và sinh kế bền vững cho người có đất bị thu hồi. Trong đó, quyền tiếp cận thông tin có ý nghĩa quan trọng, giúp người dân nắm bắt thông tin, tham gia vào quá trình thực hiện và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình. Thực tế, việc thiếu thông tin đầy đủ, kịp thời về quy hoạch, thu hồi đất và phương án bồi thường có thể làm phát sinh khiếu nại, khiếu kiện. Luật Đất đai năm 2024 đã có quy định về công khai thông tin và lấy ý kiến, song việc bảo đảm quyền này vẫn cần được xem xét trong thực thi, nhất là trước những điều chỉnh đề xuất tại Dự thảo số 03 Luật Đất đai ngày 22/8/2026. Đây là cơ sở để nghiên cứu và hoàn thiện cơ chế bảo đảm quyền tiếp cận thông tin trong thu hồi đất nông nghiệp.

1. Khung pháp lý về quyền tiếp cận thông tin trong thu hồi đất nông nghiệp theo chu trình thu hồi đất

Quyền tiếp cận thông tin của người sử dụng đất nông nghiệp xuất phát từ Điều 25 Hiến pháp năm 2013, được cụ thể hóa trong Luật Đất đai năm 2024, Nghị quyết số 254/2025/QH15 và Luật Tiếp cận thông tin số 01/2026/QH16. Khung pháp lý được trình bày theo chu trình thu hồi đất.

1.1. Trước khi thực hiện thu hồi đất

Theo Điều 70 Luật Đất đai năm 2024, quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất phải được lấy ý kiến của cơ quan, tổ chức, cộng đồng dân cư và cá nhân có liên quan trên cơ sở báo cáo thuyết minh và hệ thống bản đồ. Sau khi phê duyệt, Điều 75 yêu cầu công khai chậm nhất 15 ngày và duy trì trong suốt kỳ quy hoạch, kế hoạch. Đây là nguồn thông tin đầu tiên để người dân biết đất nông nghiệp của mình, vốn là tư liệu sản xuất chính, có nằm trong diện thu hồi hay không. Khoản 1 Điều 17 Luật Tiếp cận thông tin 2026 bổ sung yêu cầu công khai thông tin về kế hoạch sử dụng đất, giá đất, thu hồi đất và phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư qua cổng thông tin điện tử, phương tiện thông tin đại chúng, niêm yết và các hình thức phù hợp khác; hình thức và trách nhiệm công khai được quy định chi tiết tại Điều 18 và Điều 19 Luật này.

1.2. Giai đoạn trong quá trình thu hồi đất:

1.2.1. Công khai và lấy ý kiến về dự thảo

Để kiểm chứng mức bồi thường, người dân cần tiếp cận cả bảng giá đất, hệ số điều chỉnh và cách áp dụng cho từng thửa đất theo Điều 7, Điều 8 Nghị quyết 254/2025/QH15. Dự thảo phương án được niêm yết tại trụ sở Ủy ban nhân dân cấp xã và địa điểm sinh hoạt chung của khu dân cư theo điểm a khoản 3 Điều 87 Luật Đất đai 2024, sau đó họp lấy ý kiến, lập biên bản và giải trình bằng văn bản với ý kiến không đồng ý. Từ 01/01/2026, thời hạn niêm yết giảm từ 30 ngày xuống 10 ngày, kèm đăng tải trên Cổng thông tin điện tử cấp xã; thời hạn đối thoại giảm từ 60 ngày xuống không quá 30 ngày[1].

1.2.2. Thẩm định, phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

Theo khoản 4 Điều 87 Luật Đất đai 2024, quyết định phê duyệt phương án được niêm yết công khai và gửi trực tiếp đến từng hộ, ghi rõ mức bồi thường, hỗ trợ, thời gian và địa điểm chi trả, thời gian bàn giao đất. Theo khoản 3 Điều 3 Nghị quyết 254/2025/QH15, phương án phải được phê duyệt trước khi thu hồi đất, trừ ngoại lệ tại điểm a: phương án không bố trí tái định cư đã niêm yết nhưng chưa phê duyệt vẫn được thu hồi đất trước đối với dự án quan trọng quốc gia, dự án đầu tư công khẩn cấp, hoặc dự án khác có trên 75% người sử dụng đất đồng ý. Do thu hồi đất nông nghiệp thường không bố trí tái định cư, ngoại lệ này có phạm vi áp dụng đáng kể, khiến trình tự “phê duyệt trước, thu hồi sau” không còn tuyệt đối.

1.2.3. Ban hành và gửi quyết định thu hồi đất

Theo Điều 83 và khoản 5 Điều 87 Luật Đất đai 2024, quyết định thu hồi đất được ban hành trong 10 ngày; theo khoản 5 Điều 3 Nghị quyết 254/2025/QH15, có thể ban hành theo tiến độ dự án hoặc tiến độ bồi thường, hỗ trợ. Quyết định được gửi trực tiếp, niêm yết và đăng tải trên cổng thông tin điện tử, làm căn cứ xác định thời hiệu khiếu nại, khởi kiện[2].

1.3. Thực hiện quyết định thu hồi đất

Theo Điều 94 Luật Đất đai 2024, tiền bồi thường, hỗ trợ được chi trả trong 30 ngày kể từ ngày quyết định phê duyệt phương án có hiệu lực, chi trả chậm thì tính tiền chậm nộp; nếu người có đất không nhận tiền hoặc đất đang tranh chấp, tiền được gửi vào ngân hàng thương mại do Nhà nước nắm cổ phần chi phối và thông báo công khai. Quyết định cưỡng chế được gửi trực tiếp, niêm yết và thông báo trên hệ thống truyền thanh cấp xã trước khi tiến hành[3]. Người có đất có quyền khiếu nại, khởi kiện[4], được trích lục hồ sơ, biên bản kiểm đếm, tài liệu bồi thường[5] và yêu cầu cung cấp thông tin theo Luật Tiếp cận thông tin 2026.

2. Nhận diện các hạn chế trong thực tiễn bảo đảm quyền

2.1. Tính hình thức trong công khai và tham vấn

Pháp luật hiện hành chủ yếu quy định nơi và thời hạn niêm yết, chưa có mức quy định cụ thể nội dung nên được cụ thể như thế nào. Dự thảo phương án thường dài, nhiều số liệu, nặng ngôn ngữ hành chính, trong khi người có đất nông nghiệp chủ yếu là nông dân, nhiều người lớn tuổi; thông tin vì vậy có công khai về hình thức nhưng vẫn chưa tiếp cận được về nội dung. Thêm đó, việc rút niêm yết từ 30 ngày xuống 10 ngày càng thu hẹp thời gian đọc, đối chiếu, nhờ tư vấn của người dân.

Ở khâu tham vấn, biên bản thường chỉ ghi số lượng ý kiến, chưa ghi nội dung phản đối; văn bản giải trình chung chung, không trả lời riêng từng ý kiến; pháp luật cũng chưa có tiêu chí đánh giá đối thoại thực chất. Tham vấn vì thế chỉ còn là một bước trong hồ sơ, làm giảm niềm tin và kéo dài khiếu nại, khởi kiện.

2.2. Thiếu minh bạch trong định giá và bồi thường

Trên cơ sở quyền tiếp cận thông tin không chỉ là quyền nhận thông tin mà còn là quyền sử dụng thông tin để kiểm chứng và bảo vệ quyền lợi. Pháp luật chỉ mới yêu cầu dự thảo phương án nêu mức bồi thường và căn cứ tính, nhưng chưa bắt buộc công khai cách tính cho từng thửa đất gồm: diện tích, giá đất, hệ số điều chỉnh, đơn giá cây trồng, cũng như chưa có cơ chế để người dân tự kiểm tra như bảng tính chi tiết gửi từng hộ, hướng dẫn tra cứu bảng giá hay đầu mối giải thích tại địa phương. Thông tin đầu vào về diện tích, loại đất, nguồn gốc sử dụng cũng thường chỉ đến tay người dân khi phương án đã lập xong, chưa có cơ chế xem trước và đề nghị đính chính. Người dân thường chỉ biết kết quả cuối cùng, khó phát hiện sai sót và không biết cần phản bác điểm nào, nên quyền khiếu nại, khởi kiện bị suy yếu.

2.3. Thu hồi khi chưa chốt phương án

Theo khoản 3 Điều 3 Nghị quyết 254/2025/QH15, phương án có thể chưa được phê duyệt mà vẫn thu hồi đất, trong đó có dự án khác khi trên 75% người sử dụng đất đồng ý. Quy định này đẩy nhanh tiến độ nhưng khiến người dân có thể chưa đủ căn cứ xác định quyền lợi. Tỷ lệ trên 75% không đồng nghĩa mọi người đã đồng thuận với nội dung và mức bồi thường; với người không đồng ý, việc tiếp cận căn cứ giá đất, phương án và chính sách hỗ trợ càng quan trọng. Thiếu thông tin kịp thời về thời điểm, phạm vi thu hồi còn ảnh hưởng đến kế hoạch sản xuất, thu hoạch của từng hộ dân.

2.4. Rào cản với nhóm yếu thế, chế tài còn yếu

Khoản 3 Điều 18 Luật Tiếp cận thông tin yêu cầu chọn hình thức công khai phù hợp với người khuyết tật, người dân tộc thiểu số và người ở vùng khó khăn. Tuy nhiên, việc chủ yếu công khai qua cổng thông tin điện tử hoặc niêm yết văn bản gây khó khăn cho người cao tuổi, người dân tộc thiểu số, người ở vùng sâu, vùng xa do hạn chế về thiết bị, kỹ năng công nghệ, ngôn ngữ; thông tin chuyên môn cũng khó hiểu nếu thiếu giải thích trực tiếp.

Về trách nhiệm, dù Điều 5, Điều 6 Luật Tiếp cận thông tin đã quy định hành vi bị nghiêm cấm và xử lý vi phạm, vẫn chưa rõ trách nhiệm của cơ quan, cá nhân ở từng khâu, từ công khai quy hoạch, thông báo thu hồi đến lập phương án, cũng như biện pháp khắc phục khi thông tin bị công khai thiếu chính xác, người dân không được giải thích căn cứ bồi thường hoặc không được phản hồi ý kiến. Cơ chế giám sát hiện hành chủ yếu là giám sát chung ở tầm vĩ mô[6], chưa có giám sát cụ thể việc công khai thông tin ở cấp xã, nên người dân khó yêu cầu khắc phục sai sót.

3. Kiến nghị hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả tổ chức thực hiện

3.1. Đánh giá Dự thảo Luật Đất đai sửa đổi 2026 dưới lăng kính minh bạch thông tin

Thứ nhất, Dự thảo tiếp tục ghi nhận nguyên tắc công khai, minh bạch ở nhiều cấp độ: quản lý đất đai[7], quy hoạch[8] và thu hồi đất[9]. Nguyên tắc này đã phần nào khắc phục ở mục 2.1 khi việc công khai vốn chỉ thể hiện qua từng thủ tục cụ thể như niêm yết, gửi quyết định; nay đã có căn cứ để giải thích và áp dụng khi quy định chi tiết còn thiếu.

Thứ hai, khoản 5 Điều 11 Dự thảo cấm không cung cấp hoặc cung cấp sai thông tin đất đai, kèm xử lý kỷ luật, xử phạt hành chính và truy cứu trách nhiệm hình sự. Đây là bước tiến so với mục 2.4, nơi cơ chế hiện hành chủ yếu là khiếu nại, khởi kiện và giám sát chung ở tầm vĩ mô mà chưa có chế tài riêng trong pháp luật đất đai đối với hành vi che giấu hoặc làm sai lệch thông tin.

Thứ ba, Điều 80 và Điều 81 Dự thảo số 3 đã đẩy mạnh số hóa dữ liệu đất đai, tạo nền tảng để tra cứu hồ sơ, bảng giá, quy hoạch mà không chỉ phụ thuộc vào niêm yết tại Ủy ban nhân dân cấp xã, có ý nghĩa với việc kiểm chứng mức bồi thường và tiếp cận hồ sơ khi khiếu nại, khởi kiện.

3.1.2. Những khoảng trống chưa được giải quyết

Thứ nhất, pháp luật vẫn chưa quy định nội dung và trình tự công khai, lấy ý kiến. Điều 40 và khoản 2 Điều 48 Dự thảo mới nêu họp, lấy ý kiến ở mức nguyên tắc, chưa có niêm yết, thời hạn, biên bản, đối thoại, giải trình, trong khi đây là cơ chế cốt lõi khi lập phương án. Nếu không có quy định ở cấp luật, các nội dung này tiếp tục phụ thuộc văn bản dưới luật và nghị quyết thí điểm, thời hạn có thể bị rút ngắn như Nghị quyết 254/2025/QH15 đã làm. Đồng thời, Điều 19 giao Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quy định trình tự, thủ tục theo khoản 4 Phương án 1, khoản 6 Phương án 2 Dự thảo số 3 khi luật chưa đặt khung tối thiểu, nên chuẩn công khai có thể khác nhau giữa các địa phương.

Thứ hai, vẫn chưa bảo đảm công khai nội dung bồi thường. Dự thảo mới nêu nguyên tắc công khai, chưa có cơ chế công khai mức bồi thường và bảng tính chi tiết từng hộ. Thiếu bảng tính, người dân khó phát hiện sai sót về diện tích, giá đất áp dụng và khó chứng minh khi khiếu nại, khởi kiện.

Thứ ba, chưa kiểm soát việc thu hồi đất theo tiến độ. Khoản 3 Điều 37 cho phép thu hồi theo tiến độ dự án hoặc tiến độ bồi thường, hỗ trợ, tái định cư nhưng không đặt điều kiện về thông tin đối với người chưa nhận được phương án. Quy định này tương tự khoản 5 Điều 3 Nghị quyết 254/2025/QH15, cùng với ngoại lệ thu hồi trước khi phê duyệt phương án làm trình tự “phê duyệt trước, thu hồi sau” mất tính tuyệt đối. Tờ trình chỉ nói áp dụng cho “một số dự án đặc thù”, chênh lệch với phạm vi mở của điều luật.

3.1.3. Các rủi ro mới phát sinh

Thứ nhất, sự bất cân xứng thông tin ở cơ chế thu hồi đối với dự án thỏa thuận nhận quyền sử dụng đất. Theo điểm h khoản 4 Điều 36, khi thỏa thuận được trên 75% diện tích và trên 75% số người sử dụng đất, Hội đồng nhân dân cấp tỉnh thông qua việc thu hồi phần còn lại. Người chưa thỏa thuận khó nắm tình hình thỏa thuận và căn cứ các tỷ lệ này, trong khi khoản 4 Điều 44 chỉ bảo đảm bù chênh lệch nếu họ biết mức giá trung bình đã thỏa thuận. Dự dựa chưa thấy quy định công khai các thông tin này, nên khó kiểm chứng việc đạt điều kiện thu hồi.

Thứ hai, thiếu chắc chắn về chính sách áp dụng với dự án chuyển tiếp. Theo Khoản 1 và khoản 3 Điều 109 Dự thảo số 3 trao Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quyền lựa chọn quy định áp dụng cho các trường hợp đang thực hiện dở dang, nên người có đất khó biết chính sách nào áp dụng cho mình, nhất là khi các phần diện tích trong cùng dự án xử lý theo quy định khác nhau.

Thứ ba, sự phụ thuộc vào dữ liệu đất đai điện tử. Điều 81 xác định dữ liệu trong cơ sở dữ liệu quốc gia có giá trị sử dụng chính thức và không yêu cầu cung cấp lại giấy tờ đã có. Cơ chế này thuận lợi cho tra cứu, nhưng nếu dữ liệu về diện tích, loại đất, nguồn gốc sử dụng chưa chính xác, sai lệch sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của người có đất bị thu hồi.

Thứ tư, thu hồi theo kế hoạch sử dụng đất cấp xã và giao cấp xã quyết định thu hồi. Điểm a khoản 2 Điều 37 lấy kế hoạch sử dụng đất cấp xã làm căn cứ thu hồi, nhưng Điều 31 mới có nguyên tắc công khai, chưa có cơ chế cụ thể. Theo Phương án 2 Điều 19, cấp xã vừa tổ chức lấy ý kiến vừa quyết định thu hồi vẫn còn thiếu bước kiểm soát độc lập, trong khi giám sát hiện hành mới ở tầm vĩ mô.

3.2. Kiến nghị hoàn thiện pháp luật và giải pháp thực thi

3.2.1. Kiến nghị sửa đổi quy phạm pháp luật:

Thứ nhất, quy định khung bảo đảm thông tin tối thiểu trong luật và giao Chính phủ quy định chi tiết. Như mục 2.1 và 2.2 đã phân tích, pháp luật hiện hành mới quy định nơi và thời hạn niêm yết, chưa quy định mức thông tin tối thiểu người dân phải nhận được. Kiến nghị bổ sung vào các điều về trình tự thu hồi đất tại Điều 40, Điều 48 Dự thảo số 3 khung gồm: (i) công khai dự thảo phương án và phương án đã phê duyệt, kèm bản tóm tắt dễ hiểu; (ii) thời hạn niêm yết và đối thoại tối thiểu đủ để người dân đọc, đối chiếu, tham vấn; (iii) biên bản ghi nội dung ý kiến cụ thể, không chỉ số lượng; (iv) giải trình bằng văn bản từng ý kiến không đồng ý trong thời hạn luật định, làm tiêu chí đánh giá đối thoại thực chất; (v) công khai bảng tính bồi thường từng hộ, gồm diện tích, giá đất, hệ số điều chỉnh, đơn giá cây trồng và các khoản hỗ trợ; (vi) hướng dẫn tra cứu bảng giá, hệ số và đầu mối giải thích tại Ủy ban nhân dân cấp xã. Luật chỉ quy định nguyên tắc và nội dung bắt buộc; mẫu biểu, cách trình bày, hình thức gửi do Chính phủ quy định chi tiết. Đồng thời cần phân định rõ phần Chính phủ và Ủy ban nhân dân cấp tỉnh hướng dẫn trình tự theo Điều 19 Dự thảo để chuẩn công khai không khác nhau giữa các địa phương.

Thứ hai, giới hạn thu hồi khi chưa phê duyệt phương án và thu hồi theo tiến độ trong các dự án đặc thù. Ngoại lệ tại điểm a khoản 3 Điều 3 Nghị quyết 254/2025/QH15 cho thu hồi trước khi phê duyệt phương án, và Dự thảo tiếp tục cho thu hồi theo tiến độ hoặc thu hồi phần đất còn lại khi đạt ngưỡng 75% mà không giới hạn phạm vi, trong khi Tờ trình chỉ nói “một số dự án đặc thù”. Vì thu hồi đất nông nghiệp thường không bố trí tái định cư, các ngoại lệ này có phạm vi áp dụng đáng kể. Kiến nghị giới hạn trong các dự án đặc thù được liệt kê cụ thể, và chỉ áp dụng khi phương án đã được công khai đầy đủ và đã thông báo đến từng hộ mức bồi thường, hỗ trợ dự kiến cùng thời điểm, phạm vi, diện tích thu hồi, để người dân, kể cả người chưa đồng ý, biết quyền lợi và sắp xếp sản xuất.

Thứ ba, đưa công khai bồi thường vào trình tự thu hồi, công khai kế hoạch sử dụng đất cấp xã và số liệu đồng thuận ở ngưỡng 75%, đồng thời xây dựng cơ chế giám sát khi giao cấp xã thu hồi đất. Cụ thể: (i) bổ sung nghĩa vụ công khai thông tin bồi thường ngay trong trình tự thu hồi, tránh thu hồi và bồi thường được thông tin ở hai thời điểm tách rời; (ii) công khai kế hoạch sử dụng đất cấp xã, là căn cứ thu hồi theo điểm a khoản 2 Điều 37, để người dân biết thửa đất có nằm trong diện thu hồi hay không; (iii) công khai số liệu ở ngưỡng 75%, gồm tổng số người sử dụng đất, số đồng ý, số không đồng ý, thời điểm lấy ý kiến và mức giá đã thỏa thuận làm căn cứ tính phần chênh lệch để kiểm tra việc đạt ngưỡng và hạn chế ép giá; (iv) xây dựng cơ chế giám sát khi giao Ủy ban nhân dân cấp xã quyết định thu hồi như báo cáo định kỳ lên cấp trên, sự tham gia của Mặt trận Tổ quốc và đại diện người dân, trách nhiệm giải trình của cơ quan thực hiện, vì giám sát hiện hành mới ở tầm vĩ mô.

Thứ tư, bổ sung điều kiện về thông tin khi Ủy ban nhân dân cấp tỉnh lựa chọn quy định chuyển tiếp. Như mục 3.1.3 đã nêu, khoản 1 Điều 109 Dự thảo cho phép Ủy ban nhân dân cấp tỉnh lựa chọn áp dụng quy định tại thời điểm đã phê duyệt phương án hoặc Luật Đất đai 2024 đối với phần diện tích chưa phê duyệt phương án. Kiến nghị quyết định lựa chọn phải nêu rõ căn cứ và quy định áp dụng, được công khai và gửi đến từng hộ, kèm thông báo phần diện tích của từng hộ thuộc trường hợp nào, để người dân biết chính sách áp dụng cho mình.

Thứ năm, bảo đảm cơ chế kiểm tra và đính chính dữ liệu đất đai. Vì Điều 81 Dự thảo coi dữ liệu trong cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai là căn cứ chính thức và không yêu cầu cung cấp lại giấy tờ đã có, kiến nghị quy định: (i) trước khi lập phương án, cung cấp cho từng hộ thông tin về thửa đất qua tra cứu điện tử hoặc nhận trực tiếp tại Ủy ban nhân dân cấp xã; (ii) cho phép đề nghị đính chính khi dữ liệu sai lệch, kèm thời hạn xác minh và trả lời; (iii) cho phép xuất trình giấy tờ khác để chứng minh khi dữ liệu chưa chính xác. Quy định này vừa phát huy lợi ích của số hóa, vừa tránh để sai sót dữ liệu làm sai lệch quyền lợi của người có đất bị thu hồi.

Thứ sáu, cụ thể hóa hình thức công khai cho nhóm yếu thế và trách nhiệm giải trình. Như mục 2.4 đã nêu, ngoài cổng thông tin điện tử và niêm yết, luật cần bắt buộc thêm ít nhất một hình thức trực tiếp phù hợp như họp dân, truyền thanh, giải thích bằng tiếng dân tộc[10]. Đồng thời cần xác định trách nhiệm của cơ quan, cá nhân ở từng khâu gồm công khai quy hoạch, thông báo thu hồi, kiểm kê, lập phương án, thời hạn phản hồi ý kiến và biện pháp khắc phục khi thông tin sai hoặc người dân không được giải thích, gồm đính chính, bổ sung thông tin và xử lý trách nhiệm theo Điều 102 Dự thảo

3.2.2. Nâng cao năng lực và hiệu quả tổ chức thực hiện:

Thực tế tại một số địa phương cho thấy, hoạt động tuyên truyền, họp dân và giải thích chính sách khi thu hồi đất đã được triển khai. Chẳng hạn, tháng 5/2026, UBND xã Thuận An (Hà Nội) tổ chức hội nghị đối thoại với 8 hộ gia đình có đất bị thu hồi để giải thích về phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư. Tuy nhiên, người dân vẫn còn ý kiến về giá bồi thường và việc kiểm đếm tài sản trên đất[11]. Điều này cho thấy, việc tổ chức họp và cung cấp thông tin cần đi kèm với cơ chế giải thích cụ thể, phù hợp với những vấn đề người dân quan tâm.

Thứ nhất, phải chuẩn hóa nội dung giải thích. Cần xây dựng mẫu tóm tắt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư bằng ngôn ngữ phổ thông, dễ hiểu, trong đó thể hiện những nội dung chính như diện tích đất thu hồi, căn cứ bồi thường, các khoản hỗ trợ và trình tự thực hiện. Tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số, cần có bản giải thích bằng ngôn ngữ phù hợp để người dân dễ tiếp cận. Việc này phù hợp với nguyên tắc hỗ trợ các nhóm khó khăn trong tiếp cận thông tin tại Điều 3 và yêu cầu lựa chọn hình thức công khai phù hợp tại Điều 18 Luật Tiếp cận thông tin năm 2026.

Thứ hai, phải xác định đầu mối hỗ trợ người dân tại địa phương. UBND cấp xã cần phân công cán bộ hoặc bộ phận chuyên trách tiếp nhận, giải đáp thắc mắc liên quan đến thu hồi đất và bồi thường. Thông tin liên hệ, thời gian tiếp nhận và trách nhiệm trả lời cần được công khai để người dân thuận tiện liên hệ. Đồng thời, cần lập sổ theo dõi các yêu cầu, phản ánh và kết quả giải quyết, bảo đảm việc hỗ trợ không chỉ dừng lại ở các buổi họp. Giải pháp này cũng phù hợp với khoản 2 Điều 26 Luật Tiếp cận thông tin năm 2026 về trách nhiệm hướng dẫn, giải thích và giúp đỡ công dân gặp khó khăn khi tiếp cận thông tin.

Thứ ba, phải nâng cao chất lượng họp lấy ý kiến và đối thoại. Trong quá trình tổ chức họp, cần bố trí cán bộ có chuyên môn trực tiếp giải thích những vấn đề người dân quan tâm, thay vì chỉ phổ biến chính sách chung. Các ý kiến cần được ghi nhận đầy đủ, phân loại theo từng vấn đề và có phản hồi cụ thể; kết quả tiếp thu, giải trình cũng cần được thông tin lại cho người dân. Đồng thời, cần phát huy vai trò giám sát của Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và đại diện cộng đồng dân cư để bảo đảm hoạt động đối thoại được thực hiện thực chất.

4. Kết luận

Quyền tiếp cận thông tin trong thu hồi đất nông nghiệp có vai trò quan trọng trong việc bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp và sinh kế của người sử dụng đất. Mặc dù pháp luật đã có những quy định về công khai, lấy ý kiến và giải trình, thực tiễn vẫn tồn tại hạn chế về tính minh bạch, khả năng tiếp cận và trách nhiệm của cơ quan có thẩm quyền. Vì vậy, cần tiếp tục hoàn thiện pháp luật theo hướng công khai thông tin đầy đủ, kịp thời, dễ hiểu; tăng cường trách nhiệm giải trình, giám sát và hỗ trợ nhóm yếu thế. Qua đó, bảo đảm quyền tiếp cận thông tin được thực hiện thực chất, góp phần hạn chế khiếu nại, tranh chấp và bảo vệ sinh kế của người có đất bị thu hồi.

Theo – Tạp chí Điện tử Luật sư Việt Nam

TRẦN PHẠM HOÀNG ANH

HOÀNG LÊ NAM PHƯƠNG